EILANDOp een rustige avond in haar hotel in Abuja zit de 23-jarige Joy Adeboye op haar bed, met haar telefoon in de hand, haar gedachten racen en haar borst beklemt. Op haar scherm staat nog een grof bericht van haar stalker, een man die ze negen maanden eerder in haar kerk had ontmoet.
Hij had Adeboye mee uit gevraagd; Toen ze weigerde, begon hij haar intimiderende, beledigende en chanterende berichten op sociale media te sturen, en online valse informatie over haar te verspreiden. Er waren zelfs doodsbedreigingen.
De ervaring eist zijn tol van haar geestelijke gezondheid, waardoor ze moeite heeft om ermee om te gaan. Familie en vrienden die ze in vertrouwen nam, namen het niet serieus, en ze kan zich geen persoonlijke therapie of counseling veroorloven. Terwijl het gevoel van paniek toeneemt bij het zien van zijn woorden, wendt ze zich tot een alternatief: een WhatsApp-chatbot genaamd Chat Kemi.
“Goedenavond, Resilient Joy”, schrijft het bottype. “Hoe gaat het vandaag met je?”
Adeboye aarzelt en begint dan te schrijven: “Iemand belastert mij online en dreigt mij te vermoorden omdat ik weigerde met hem uit te gaan. Ik ben depressief en in de war. Wat moet ik doen?”
De chatbot, waarover Adeboye had gehoord tijdens een evenement over gendergerelateerd geweld georganiseerd door een NGO, adviseert haar om haar sociale media-accounts te deactiveren en alle noodzakelijke informatie te geven over de persoon die de bedreigingen uit aan iemand die ze vertrouwt.
Voor het eerst in maanden, zegt Adeboye, voelde ze zich minder eenzaam.
AI-platforms die eerstelijnsondersteuning op het gebied van de geestelijke gezondheidszorg bieden, zijn het afgelopen jaar enorm toegenomen, met vroege pogingen in de Amerikaanse shows gemengde resultaten. In Nigeria waar AI is omarmd in veel sectoren en industrieën wenden steeds meer mensen zich tot chatbots voor virtuele therapie.
Het Nigeriaanse gezondheidszorgsysteem, inclusief de geestelijke gezondheidszorg, is al lange tijd ondergefinancierd. Tussen 2015 en 2025 heeft Nigeria consequent minder uitgegeven dan 5% van het budget gaat naar gezondheidszorgmet een toewijzing van 4,2% voor 2026, ver beneden de doelstelling van 15% die de lidstaten van de Afrikaanse Unie zijn overeengekomen als onderdeel van De Abuja-verklaring van 2001. Het is niet bekend hoeveel mensen in Nigeria met psychische stoornissen leven, maar wel met slechts 262 psychiaters in een land met 240 miljoen inwoners krijgen de meesten geen adequate behandeling.
De tekortkomingen zijn geweest verergerd door de ontmanteling van USAID door de regering-Trumpdie heeft zwaar getroffen diensten in Nigeria, vooral op het basisniveau, heeft dat een verwoestende gevolgen voor patiënten in gemeenschappen die al worstelen met HIV/AIDS, tuberculose en andere gezondheidsproblemen. meer dan 90% van de Nigerianen heeft geen ziektekostenverzekeringen worden nu geconfronteerd met onzekerheid over de toegang tot diensten en gevoelens van hulpeloosheid over de stijgende kosten.
Particuliere gezondheidszorg is duur; een therapiesessie kan tussen de 50.000 naira (£ 27) kosten – het equivalent van een week aan boodschappen. Het culturele stigma blijft sterk; veel Nigerianen associëren psychische aandoeningen nog steeds met geestelijke zwakte of hekserij.
Commerciële en non-profit AI-initiatieven beginnen deze leemte op te vullen. HaarSafeSpace is een organisatie die gratis en onmiddellijke juridische en emotionele hulp biedt aan slachtoffers van door technologie gefaciliteerd gendergerelateerd geweld in vijf West- en Centraal-Afrikaanse landen. De Chat Kemi-service is beschikbaar in lokale en internationale talen.
“Deze diensten vervangen de therapie niet”, zegt de oprichter, Abideen Olasupo. In plaats daarvan gebruikt de chatbot een verwijzingssysteem om gebruikers en specifieke gevallen door te verwijzen naar professionals of organisaties op het gebied van de geestelijke gezondheidszorg, juridische of psychosociale zorg, mocht dat nodig zijn.
“Ons belangrijkste doel is het ondersteunen van jonge meisjes die bijzonder kwetsbaar zijn voor gendergerelateerd geweld, vooral online”, zegt hij.
Andere platforms in Nigeria die vergelijkbare diensten aanbieden, zijn onder meer VriendPalwiens AI-chatbot emotionele ondersteuning biedt, patiënten koppelt aan erkende therapeuten en onder meer stemmingsregistratie, psycho-educatie en ASMR-tools om stress en angst te verlichten.
Het pay-as-you-go-model geeft gebruikers direct toegang tot op maat gemaakte therapiesessies die huiswerk of beoordelingen kunnen omvatten, aldus Esther Eruchie, die de dienst heeft opgericht als reactie op het verlies van haar moeder na jaren van depressie veroorzaakt door de dood van haar 20-jarige broer.
Een ander platform, Blueroom-zorgverbindt cliënten met erkende therapeuten via video, spraak, tekst en in-app-berichten. Het biedt gepersonaliseerde poliklinische en virtuele zorg in partnerklinieken in het hele land, inclusief een gratis welzijnsbeoordeling en kosten tussen 5.000 en 51.000 naira voor een therapeutabonnement.
“Therapie was vaak te duur en er waren niet genoeg professionals om aan de vraag te voldoen”, zegt Moses Aiyenuro, die Blueroomcare oprichtte na zijn eigen worsteling met depressie. “Ik wilde een platform bouwen dat de barrières voor de zorg verlaagt.”
De technologie die door deze apps wordt gebruikt, volgt scripts die zijn geschreven door erkende Nigeriaanse psychologen en therapeuten die zorg verlenen aan gebruikers.
In Lagos begon Oluwakemi Oluwakayode, een moeder van vier kinderen, de chatbot van FriendnPal te gebruiken nadat ze had gezien hoe haar achtjarige dochter regelmatig aanvallen kreeg als gevolg van hersenverlamming.
“Soms leverde het hele standaardantwoorden op”, geeft ze toe. “Maar ik kon eindelijk dingen zeggen die ik niet met mijn familie kon delen. Dat alleen al gaf me verlichting.”
Later bracht de app haar in contact met een gediplomeerde therapeut, iets wat ze naar eigen zeggen nooit zou hebben overwogen zonder de kunstmatige intelligentie.
Dr. Joy Aifuobhokhan, een in Lagos gevestigde volksgezondheidsarts, zegt dat het voordeel van deze platforms is dat ze betaalbaarder en effectiever zijn dan conventionele therapie. “Digitale platforms besparen tijd die anders zou worden besteed aan het voorbereiden, pendelen en wachten (om gezien te worden) in fysieke consultatiecentra”, zegt ze.
Maar sommige deskundigen waarschuwen dat kunstmatige intelligentie niet hetzelfde expertiseniveau kan bieden als een gekwalificeerde therapeut. “Deze platforms lenen zich voor klinische methoden zoals CGT (cognitieve gedragstherapie) en mindfulness”, zegt dr. Nihinlola Olowe, psycholoog bij Live Still Counseling Services, een in Nigeria gevestigde praktijk voor geestelijke gezondheidszorg.
“Ze kunnen behulpzaam zijn bij het omgaan met problemen, maar ze kunnen de diepgang of het oordeel van professionele zorg niet vervangen.”
Eruchie zegt dat FriendnPal het afgelopen jaar meer dan 10.000 sessies heeft uitgevoerd, terwijl Olasupo zegt dat HerSafeSpace 1.600 gebruikers heeft, verspreid over drie continenten. Blueroomcare weigerde te zeggen hoeveel gebruikers het had.
Maar het meten van het effect alleen op basis van cijfers is een uitdaging. “Het echte verhaal zit in de verloving”, zegt Olasupo. “Het is opwindend om te zien dat gebruikers de app niet alleen gebruiken en weer weggaan, maar steeds weer terugkomen.”
Voor veel patiënten is de directheid en anonimiteit van een chatbot de sleutel tot de aantrekkingskracht ervan, maar het gemak van digitale zorg kan ten koste gaan van de privacy. Avril Eyewu-Edero, een cybersecurity-expert, is van mening dat gevoelige informatie – zoals medische dossiers – kwetsbaar wordt zodra deze in een AI-systeem terechtkomt als er in Nigeria geen krachtige databasebescherming wordt ingevoerd.
“Als startups vanaf het begin geen prioriteit geven aan privacy en encryptie, zal de adoptie stagneren. Nigerianen zijn gretig maar voorzichtig”, zegt ze.
De oprichters van de diensten erkennen deze onzekerheden en prijzen vaak hun gebruik van end-to-end-encryptie, unieke codes die gebruikers of apparaten identificeren zonder persoonlijk identificeerbare informatie op te nemen, en een strikt beleid om niet te delen, zelfs niet met overheidsinstanties, tenzij dit door een gerechtelijk bevel wordt gedwongen.
Nu roepen artsen de Nigeriaanse regering op om afdwingbare nationale normen voor kunstmatige intelligentie te ontwikkelen. Dr. Alero Roberts, adviseur op het gebied van de volksgezondheid en docent aan de medische universiteit van de Universiteit van Lagos, zegt: “AI-chatbots voor de geestelijke gezondheidszorg zijn een innovatieve oplossing, maar zonder robuuste regelgeving betreden we blindelings potentieel gevaarlijk terrein.
“Robots kunnen menselijke emoties niet interpreteren zoals mensen dat doen. Voor mensen in een crisis, zoals zelfmoordgedachten of psychose, is menselijk contact essentieel. Iemand, zelfs een niet-professioneel, kan de noodzaak van dringende interventie onderkennen”, zegt ze. “Dit gaat vaak verloren bij kunstmatige intelligentie; sterk bestuur is essentieel.”
In tegenstelling tot de geneeskunde of ziekenhuizen opereren AI-platforms voor de geestelijke gezondheidszorg in een grijs gebied van regelgeving. Nigeria’s 2023 De Wet bescherming persoonsgegevens stelt fundamentele privacynormen vast, maar mist specifieke AI-regels voor de gezondheidszorg.
“Het grootste probleem is de handhaving, en niet het gebrek aan wetten”, zegt Ayotunde Abiodun SBM-inlichtingeneen denktank die analyses levert van politieke, economische en sociale kwesties in Nigeria en in heel West-Afrika.
Babatunde Bamigboye, hoofd regelgeving bij Gegevensbeschermingscommissie van Nigeriaeen wettelijk orgaan dat is opgericht onder de wet van 2023, zegt: “Elk gebruik waarbij persoonlijke gegevens betrokken zijn, moet in overeenstemming zijn met de wet. Het raamwerk richt zich op data-ethiek, sandbox-testen en risicobeperking. AI in Nigeria wordt beheerd, maar niet via AI-specifieke wetten.”
In Lagos blijft Oluwakayode FriendnPal gebruiken. Op een dag hoopt ze persoonlijke therapie te kunnen betalen, maar voorlopig is de bot haar metgezel.
“Ik weet dat het geen echt persoon is”, zegt ze. “Maar om twee uur ’s nachts voelt het alsof er iemand voor me is. En dat is genoeg om me op de been te houden.”
