De Syrisch-Amerikaanse voorzanger Henry Hamra in de Centrale Synagoge in Aleppo, ooit het centrum van een bloeiende Joodse gemeenschap in de noordelijke Syrische stad. De Syrische regering droeg in december de controle over Joodse locaties over aan de Hamra Jewish Heritage Organization.
Jane Arraf/NPR
onderschrift verbergen
onderschrift wijzigen
Jane Arraf/NPR
ALEPPO, Syrië – Tientallen jaren nadat bijna de gehele Syrisch-Joodse gemeenschap het land had verlaten, staat Henry Hamra uit Brooklyn, NY, aan de metalen deur van een kleine synagoge in deze oude Syrische stad, letterlijk de sleutels in handen van een mogelijke terugkeer van Joodse burgers.
Hamra was vijftien jaar oud toen zijn familie begin jaren negentig Damascus verliet nadat het Assad-regime een reisverbod had opgeheven. Veel Syrische joden konden hun huizen niet verkopen voordat ze vertrokken. Sommige huizen werden uiteindelijk bezet door andere Syriërs, terwijl de regering de verantwoordelijkheid voor de synagogen en scholen op zich nam.
In december, slechts enkele dagen voor Hamra’s bezoek aan Aleppo, verleende de Syrische regering de vergunning een Joods erfgoedfonds hij leidt en draagt de controle over joodse religieuze eigendommen over van de overheid aan de organisatie.
De organisatie zal ook helpen bij het herstel van privébezit dat werd toegeëigend toen de Joodse gemeenschap het aan de Joodse eigenaren overliet.
Henry Hamra ontgrendelt de deur van een synagoge in Aleppo, Syrië, die verlaten werd nadat bijna de gehele resterende Joodse gemeenschap begin jaren negentig het land had verlaten. Hamra en zijn vader, de laatste rabbijn die Syrië verliet, werken samen met de Syrische regering om eigendommen van Joodse burgers terug te geven.
Jane Arraf/NPR
onderschrift verbergen
onderschrift wijzigen
Jane Arraf/NPR
“Wat we proberen te doen is de eigendommen komen bekijken, de synagogen komen bekijken en zien hoe de toestand is”, zegt Hamra, nu 48. “Ik moedig alle mensen die eigendommen hebben aan om te komen en we zullen hen helpen deze te vinden en aan hen terug te geven.”
Een opmerkelijke reis die het afgelopen jaar grotendeels is vormgegeven door De Syrisch-Amerikaanse activist Mouaz Moustafa heeft Hamra er tot op de dag van vandaag toe gebracht de sleutels van Joodse eigendommen over te nemen van de laatste van een reeks verzorgers in de afgelopen decennia, waarbij hij een tijd voor ogen heeft waarin Syrische Joden kunnen terugkeren.
Op Hamra’s eerste bezoek aan Syrië met zijn vader vorig jaarbeloofde Syrische regeringsfunctionarissen te helpen eigendommen terug te geven aan hun Joodse eigenaren.
In een mum van tijd is de nieuwe Syrische president die de Joodse rechten herstelt Ahmed al-Sharaa, een voormalige Al-Qaeda-commandant die afstand deed van de ideologie van de militante islamitische groepering.
Aleppo in het noorden van Syrië had een van de grootste Joodse gemeenschappen in dit diverse, maar vooral Arabische land minstens 2000 jaar geleden.
Henry Hamra onderzoekt eeuwenoude grafstenen van rabbijnen begraven in de belangrijkste synagoge van Aleppo terwijl zijn zoon Joseph (links) een gebed uitspreekt. Honderden jaren lang bewaarde de synagoge het oudste bekende manuscript van de Hebreeuwse Bijbel.
Jane Arraf/NPR
onderschrift verbergen
onderschrift wijzigen
Jane Arraf/NPR
Vóór de oprichting van Israël in 1948 was er één naar schatting 30.000 Joden in Syrië. Syrische joden konden in de moderne geschiedenis hun geloof belijden, maar kregen onder het gesloten regime te maken met hetzelfde onderdrukkende beleid als andere burgers. Toen president Hafez al-Assad, onder Amerikaanse druk, vanaf 1992 de reisbeperkingen specifiek voor Joodse burgers ophief, vertrokken de meesten van hen definitief.
Hamra’s vader, Yusuf Hamra, was de laatste rabbijn die Syrië verliet. Omdat er niemand was die ceremonies uitvoerde, stierf het Joodse religieuze leven hier.
Nu zijn er nog maar zes Syrische joden – allemaal ouderen – waarvan bekend is dat ze nog in het land wonen, zegt Hamra. Toen rabbijn Hamra vorig jaar zijn eerste reis naar Damascus maakte sinds zijn vertrek dertig jaar geleden, waren er zelfs bij zijn bezoekende delegatie niet genoeg Joden om te bidden.
Henry Hamra onderzoekt religieuze teksten in een kleine Joodse school in Aleppo, Syrië.
Jane Arraf/NPR
onderschrift verbergen
onderschrift wijzigen
Jane Arraf/NPR
Op deze reis heeft Henry Hamra zijn 21-jarige zoon Joseph meegenomen.
Hamra opent de deur van een kleine synagoge met lagen stof die de zware bordeauxrode fluwelen gordijnen bedekken. Ernaast staat een kleine school. Zwak licht dat door de met vuil bedekte ramen filtert, onthult stapels bureaus die op versleten houten tafels zijn opgestapeld.
De synagoge bevindt zich in een wijk van Aleppo die zwaar beschadigd is geraakt tijdens de veertien jaar durende burgeroorlog in Syrië. Dat conflict eindigde toen strijders van de oppositie in december 2024 de autoritaire president Bashar al-Assad omverwierpen.
Hiernaast zegt de eigenaar van een kleine loodgieterswinkel in de buurt dat hij blij is dat Syrië Joodse burgers helpt terug te keren.
Het uitzicht vanaf de vrouwenafdeling van de Centrale Synagoge van Aleppo, ook wel bekend als de al-Bandara-synagoge. Dankzij de ijzeren tralies op de tweede verdieping konden vrouwen deelnemen aan gebeden zonder gezien te worden door mannelijke aanbidders.
Jane Arraf/NPR
onderschrift verbergen
onderschrift wijzigen
Jane Arraf/NPR
“Ze waren onze vrienden”, zegt Abu Alaa al-Muhandis, 75. “We hopen dat ze terugkomen, dat ze het leven terug in de stad zullen brengen.”
Terwijl Israël, dat meer Syrisch grondgebied heeft veroverd en regelmatig luchtaanvallen heeft uitgevoerd, controversieel is in Syrië, worden Syrisch-Amerikaanse joden meestal eenvoudigweg als Syriërs beschouwd.
“In Syrië wist je altijd dat we kerken, synagogen en moskeeën bij elkaar hadden in hetzelfde gebied, omdat mensen vroeger als buren samenleefden”, zegt Maissa Kabbani, de oprichter van een Syrische justitieorganisatie. Ze wijst naar een beschadigde moskee vlakbij de synagoge.
Aan de andere kant van de stad toont Hamra voor het eerst het juweel van de eens zo bloeiende Joodse gemeenschap van Aleppo: de Centrale Synagoge, ook bekend als de al-Bandara-synagoge, genoemd naar de wijk waarin deze zich bevindt.
De omvang van de 1500 jaar oude synagoge spreekt tot een ooit grote en levendige Joodse gemeenschap in een stad die, onder andere, vele eeuwen was een bloei handelscentrum.
Binnen kijken stenen bogen bovenop Romeinse zuilen uit op binnenplaats na binnenplaats. Er zijn marmeren tegelvloeren en een sierlijke vrouwenafdeling op de tweede verdieping waar vrouwen en meisjes de gebeden konden bijwonen achter decoratieve ijzeren schermen zonder gezien te worden.
In New York zit Hamra’s familie in de herenkledingbranche. In het religieuze leven is hij een voorzanger, een kerkelijk lid dat de gemeente leidt in gebed en zang.
Hamra dwaalt door de open ruimte van de synagoge en stapt op een verhoogd marmeren platform waar al eeuwenlang voorzangers staan.
‘Wauw,’ zegt hij herhaaldelijk, schijnbaar zonder woorden voor zijn omgeving.
De centrale synagoge was ook honderden jaren lang de thuisbasis van een Hebreeër manuscript bekend als de Aleppo Codex. Het duizend jaar oude manuscript is het oudst bekende nog bestaande exemplaar van de Hebreeuwse Bijbel. Codex was in de jaren vijftig Israël binnengesmokkeld echter slechts gedeeltelijk intact.
De Syrische president Sharaa heeft het Westen graag verzekerd dat minderheden in het nieuwe Syrië beschermd zullen worden. Toen de Syrische regering aankondigde Joodse religieuze eigendommen over te dragen, zei dit dat dit een teken was dat alle minderheden welkom waren.
De school en de aangrenzende synagoge werden verlaten nadat begin jaren negentig alle joden uit Aleppo waren geëmigreerd.
Jane Arraf/NPR
onderschrift verbergen
onderschrift wijzigen
Jane Arraf/NPR
In Washington DC heeft de Syrisch-Joodse gemeenschap, vertegenwoordigd door Hamras, in samenwerking met Mouaz Moustafa’s Syrian Relief Task Force, bewezen effectieve pleitbezorgers te zijn voor het opheffen van de Amerikaanse sancties tegen Syrië. VS heeft de laatste van de verwoestende handelssancties opgeheven in december.
Mouaz Moustafa, de uitvoerend directeur van de Syrian Emergency Task Force, spreekt tijdens een interview in Washington, DC, op 19 december 2024.
Celal Gunes/Anadolu via Getty Images
onderschrift verbergen
onderschrift wijzigen
Celal Gunes/Anadolu via Getty Images
Deze belangenbehartiging heeft tot controverse geleid onder sommige Syrisch-Amerikaanse joden, die geloven dat Sharaa en zijn regering niet kunnen worden vertrouwd als het gaat om de bescherming van joden of andere Syrische minderheden.
“Het zal lang duren voordat Syrië terugkomt”, zegt Hamra, verwijzend naar het gebrek aan elektriciteit, stromend water en, in plaatsen als Aleppo, de veiligheid.
In Damascus en Aleppo wordt de kleine delegatie vergezeld door jonge Syrische regeringsstrijders met geweren. Sommigen vragen om te poseren voor selfies met Hamra.
Hamra groeide thuis op met het spreken van Arabisch. Hij noemt Syrië ‘het oude land’.
Hij zegt dat hoewel het nog een tijdje duurt voordat je je kunt voorstellen dat Syrische Joden hierheen verhuizen, hij zegt dat velen de kans zouden waarderen om ze te bezoeken.
“Er zijn veel dingen die we hier deden die we in de VS niet doen, zoals de interactie met mensen”, zegt hij. “Syrische mensen zijn erg liefdevolle mensen en ze zijn erg gastvrij.”
Zijn zoon Joseph zegt dat hij niet anders kan dan glimlachen.
“Zie je mijn gezicht?” vraagt hij. “Ik heb nog nooit in mijn leven dit gezicht gehad. Het is gek.”
Joseph Hamra van zijn kant zegt dat hij zich kan voorstellen dat er jongere Syrische joden komen wonen.
“Ik ben van plan binnenkort met al mijn vrienden op reis te gaan om al hun wortels te zien, zoals waar hun ouders en grootouders zijn opgegroeid, waar enkele van hun grootouders begraven liggen”, zegt hij. “Ze zouden 100% in hun achterhoofd denken: ‘Wauw, stel je voor dat je hier iets bouwt.'”
