Blijf op de hoogte met gratis updates
U hoeft zich alleen maar te registreren De technologiesector myFT Digest – rechtstreeks in uw inbox afgeleverd.
De auteur is een fellow aan het Institute for Human-Centered Artificial Intelligence van Stanford University. Zij is de auteur van ‘The Tech Coup’
In 2026 zullen de uitdagingen voor de soevereiniteit zich tot ver buiten de grenzen van Oekraïne en Denemarken uitstrekken. Een stillere en even consequente strijd wordt in de cloud uitgevochten. Terwijl de Europese leiders hun ‘digitale soevereiniteit’ verdubbelen in het licht van de bedreigingen vanuit het Witte Huis, hebben Big Tech-bedrijven een opmerkelijke rebranding doorgevoerd en brengen ze nu ‘soevereine oplossingen’ op de markt, waaronder AI, clouddiensten en datacenters. Soevereiniteit is echter een inherent recht van democratische staten, en niet een abonnementsmodel dat overgeleverd is aan buitenlandse entiteiten.
De zorgen over het verlies van jurisdictie en keuzevrijheid aan Amerikaanse technologiebedrijven worden voor de Europeanen steeds urgenter. Nu de Amerikaanse president Donald Trump Groenland dreigt in te nemen, zich terugtrekt uit internationale organisaties en de EU ondermijnt in haar steun aan nationalistische partijen, is de noodzaak om de risico’s van de Amerikaanse afhankelijkheden te ontrafelen en weg te nemen nu een urgente veiligheidsprioriteit.
Amazon Web Services, Microsoft en Google, die de theeblaadjes lezen, doen hun best om klanten gerust te stellen voordat ze nadenken over een migratie naar een onafhankelijke Europese digitale infrastructuur – zogenaamde “EurostackDe Amerikaanse bedrijven bieden Europese klanten superieure cloudoplossingen die datalokalisatie en operationele controle beloven.
Toch vermijden deze deals de olifanten in de kamer: de US Cloud Act en de Foreign Intelligence Surveillance Act.
De eerste, ondertekend door Trump (waarschijnlijk met een Sharpie) tijdens zijn eerste termijn, geeft de Amerikaanse autoriteiten de macht om Amerikaanse bedrijven te dwingen gegevens over de hele wereld te overhandigen. Dit laatste geeft de Amerikaanse inlichtingendiensten aanzienlijke bevoegdheden, waaronder toegang tot digitaal snuffelen.
Cybersecurity-expert Fleur van Leusden vergelijkt de pogingen van technologiebedrijven om soevereiniteit als een dienst te verkopen met veganistische kipfilet; het kan niet allebei zijn. Technologie is óf oppermachtig óf buitenaards.
Dit is geen unieke Europese uitdaging. Het beïnvloedt mensen over de hele wereld. Gegevens kunnen worden opgeslagen binnen de eigen grenzen van een land, maar geen enkele mate van lokalisatie kan de juridische realiteit ondermijnen dat de Amerikaanse bedrijven die de opslag verkopen verantwoording moeten afleggen aan Amerikaanse rechtbanken en, belangrijker nog, in toenemende mate worden behandeld als instrumenten van Amerikaans beleid.
Hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof, Karim Khan, verloor vorig jaar de toegang tot belangrijke digitale diensten en financiële rekeningen na Amerikaanse sancties tegen hem.
In deze context wordt het vertrouwen op Amerikaanse bedrijven voor kritieke infrastructuur een kwetsbaarheid voor de nationale veiligheid. De afhankelijkheid van Denemarken van Amerikaanse technologie zou een wapen kunnen worden in Trumps jacht op Groenland. Informatiemanipulatie via sociale media is een ander risico omdat traditionele offensieve instrumenten worden omzeild.
Er zijn uitzonderlijke technische architecturen en encryptiestandaarden die gegevens echt beschermen tegen toegang van wie dan ook. Dit ‘zero trust’-ontwerp gaat ervan uit dat er altijd iemand is die vijandig staat tegenover uw belangen en waartegen u bescherming nodig heeft. Maar deze ‘air-gapped’ dataopslagmethoden worden doorgaans alleen in zeer gevoelige contexten gebruikt.
Bovendien betekent aanhoudende investeringen in buitenlandse technologie dat een bedrijfsovername de soevereine status van kritieke infrastructuur onmiddellijk kan veranderen. De Nederlanders leerden deze les in november toen de in de VS gevestigde aanbieder van IT-infrastructuurdiensten Kyndryl aankondigde dat het Solvinity zou kopen, het ‘soevereine’ cloudbedrijf dat de identiteit van burgers host voor belangrijke openbare diensten zoals belastingen en sociale uitkeringen.
Wanneer kritieke overheidsfuncties afhankelijk zijn van buitenlandse infrastructuur, wordt de soevereiniteit uitbesteed, opnieuw verpakt en uiteindelijk bedreigd met overgave.
In de toekomst zal de soevereiniteit zowel via aanbestedingscontracten als via de plaatsing en het ontwerp van producten en diensten moeten worden bepaald. De komende EU Cloud and AI Development Act beoogt normen vast te stellen om te verduidelijken welke aanbieders werkelijk overeenkomen met de Europese wetgeving en Europese democratische instellingen.
Tot nu toe zijn de ‘superieure’ verkopers de voornaamste begunstigden van deze verschuiving geweest. Maar echte soevereiniteit kan niet worden gekocht. Het impliceert eigenaarschap, controle en het vermogen om onafhankelijke beslissingen te nemen, vrij van externe dwang. Het betekent vrijheid en vrijheid van handelen.
De beslissingen die nu worden genomen over de werkelijke waarde van soevereiniteit zullen bepalen of landen een betekenisvolle autonomie behouden of cliënten worden van het buitenlandse imperialisme. Een burger is geen klant en soevereiniteit is geen dienst.
