HAVANA – Het kleine appartement van Yenisey Taboada aan de rand van Havana staat vol met foto’s van haar gevangengenomen zoon.
Duannis was 22 en keek voetbal in een café toen hij spontaan deelnam aan Cuba’s grootste straatprotest tegen de regering in decennia. Hij werd geslagen door veiligheidstroepen, gearresteerd en veroordeeld tot 14 jaar gevangenisstraf.
Het appartement van zijn moeder hangt ook vol met Amerikaanse vlaggen.
Taboada droomt vurig van een Amerikaanse interventie om de Cubaanse Communistische Partij omver te werpen en haar zoon, nu 26, en naar schatting duizend andere politieke gevangenen te bevrijden. De recente Amerikaanse militaire operatie om de autoritaire leider van Venezuela omver te werpen, Nicolaas Madurogaf haar hoop.
‘We worden onderdrukt’, zei Taboada. “Wij kunnen het niet alleen.”
1. Het kleine appartement van Yenisey Taboada in Havana staat vol met foto’s van haar gevangengenomen zoon, Duannis Tabaoda. 2. De zus van Duannis Taboada heeft een tatoeage ter herdenking van 11 juli 2021, de dag waarop haar broer werd gearresteerd na deelname aan een protest tegen de regering. 3. Yenisey Taboada in haar kleine appartement in Havana. (Kate Linthicum/Los Angeles Times)
Andere Cubanen zijn echter woedend op de Verenigde Staten en op president Trump, die deze maand na de oorlog tegen Iran zei dat hij gelooft dat hij “de eer zal hebben Cuba in te nemen”, en voegde eraan toe: “Ik kan ermee doen wat ik wil.”
“Ze willen van Cuba een nieuwe kolonie maken, zoals Puerto Rico”, zegt Rafael García Gómez, 63, die in een hotel werkt. Hij gaf het Amerikaanse olie-embargo de schuld van het eiland diepere energiecrisisen beloofde de wapens op te nemen als Trump militaire actie zou ondernemen.
‘We zullen ons eigen lot bepalen’, zei García.
Maar wie zijn ‘wij’ precies? Leiders in Havana en Washington zeggen dat ze aan boord zijn directe gesprekken voor het eerst in jaren, maar naarmate de speculaties over wat er daarna komt toenemen, is één ding overduidelijk: het Cubaanse volk is tot nu toe buitengesloten van elke deal.
“Het maatschappelijk middenveld heeft geen plaats aan tafel”, zegt Manuel Cuesta Morúa, al jaren een pro-democratie-activist in Havana. “We willen dialogen en discussies waarbij de Cubanen de hoofdrolspelers zijn.”
Mannen vissen terwijl het schip Maguro, symbolisch omgedoopt tot “Granma 2.0” als eerbetoon aan het jacht dat door de guerrillastrijders van Fidel Castro werd gebruikt om hun revolutie in 1956 te lanceren, vanuit Mexico in de haven van Havana arriveert met humanitaire hulp als onderdeel van het konvooi van Nuestra America.
(Yamil Lage/AFP/Getty Images)
Nu het olie-embargo de Cubaanse brandstofvoorraad snel uitput, leidt dit tot een reeks langdurige, stroomuitval op het hele eilandVelen hier zijn uitgeput en laten zich steeds luider horen over hun verlangen naar fundamentele verandering in Cuba.
Maar wat de Cubanen willen is verre van uniform.
Velen zijn het erover eens dat het verlichten van de economische nood een onmiddellijke focus moet zijn, maar terwijl sommigen geloven dat dit een geleidelijke socialistische liberalisering van de economie zou moeten inhouden, willen anderen een totale transitie naar het vrijemarktkapitalisme, inclusief meer buitenlandse investeringen en particuliere ondernemingen.
Dan is er de politiek. Velen zijn het eenpartijpolitieke systeem beu, maar debatteren over wat daarvoor in de plaats kan komen.
Tientallen jaren van armoede en de ineenstorting van Cuba’s ooit geïdealiseerde gezondheidszorgsysteem hebben geleid tot wijdverbreide desillusie, zegt Ted Henken, hoogleraar Cubaanse studies aan het Baruch College in New York.
“Er is de afgelopen 35 jaar sprake geweest van een heel geleidelijke, maar zeer duidelijke daling van de investeringen in de communistische revolutionaire ideologie”, aldus Henken. ‘Omdat je ideologie niet kunt eten.
“Ik ontmoet zelden Cubanen die dat systeem verdedigen,” voegde hij eraan toe, “omdat ze erin hebben geleefd en het niet werkt.”
Mensen lopen en rijden door een straat zonder stroom tijdens een landelijke stroomstoring in Havana op 22 maart. De eens zo drukke straten van Havana zijn vaak grotendeels leeg.
(Yamil Lage/AFP/Getty Images)
De Cubaanse leiders hebben de afgelopen weken benadrukt dat hun politieke systeem niet ter discussie staat.
Er zijn geen politieke peilingen in Cuba. De meeste mensen zijn niet gewend zich uit te spreken, omdat ze bang zijn dat zelfs een bericht op sociale media waarin kritiek wordt geuit op de autoritaire regering hen in de gevangenis kan doen belanden. De meest luidruchtige activisten van het land ontvluchtten het eiland na het harde optreden van Cuba tegen de landelijke protesten van 11 juli 2021 – die waar Duannis Taboada marcheerde.
Maar in interviews in Havana deze maand, sommigen op voorwaarde van anonimiteit, zeiden veel mensen dat ze zo wanhopig waren dat elke verandering welkom zou zijn.
“Het is een hel”, zei taxichauffeur Pedro terwijl hij langs stapels afval reed die op straat lagen te rotten omdat er niet genoeg benzine was voor vuilniswagens. “Er zijn hier mensen die al jaren geen vlees of vis meer eten.”
Hij zei dat hij wil dat de Verenigde Staten met de Cubaanse leiders doen “wat ze met Maduro hebben gedaan”.
‘Ze moeten ze naar de gevangenis sturen en ze slechts één keer per dag brood geven, zodat ze weten wat het betekent om van de honger te sterven’, zei hij.
Door een landelijke stroomstoring valt op 21 maart een straat in Havana uit.
(Yamil Lage/AFP/Getty Images)
Critici van de Cubaanse regering zeggen dat het kopiëren van het Amerikaanse model in Venezuela – dat Maduro verdreef maar zijn linkse Chavistische beweging intact hield – een teleurstelling zou zijn. Maduro’s vice-president, Delcy Rodríguez, regeert nu over Venezuela, terwijl de Verenigde Staten de enorme oliereserves van het land controleren. María Corina Machado, de leidende pro-democratische oppositiefiguur van Venezuela, verkeert nog steeds in ballingschap, en de Verenigde Staten moeten nog nieuwe verkiezingen uitschrijven.
Cuba, dat al tientallen jaren langer onder autoritaire controle staat dan Venezuela, heeft een minder ontwikkelde oppositie, zei Cuesta. Het opbouwen van democratische instellingen zou tijd vergen, dus is hij voorstander van wat hij omschrijft als een ‘stille transitie’, inclusief een kalender voor toekomstige verkiezingen.
Er is ook een groot contingent Cubanen die vinden dat de VS zich er helemaal niet mee moeten bemoeien, omdat ze de acties van Trump beschouwen als de laatste in een lange geschiedenis van politieke onrust. Amerikaanse interventies.
“Dit zijn geen onderhandelingen. Dit zijn geen eerlijke gesprekken”, zegt Liz Olivia Fernández, 32, een in Havana gevestigde journalist bij de nieuwszender Belly of the Beast. ‘Je kunt geen deal sluiten met een verslaafde.’
‘Als je mijn vertrouwen wilt winnen,’ zei García, ‘sla je me dan met een stok?’
Cuba komt uit een verzwakte positie nu de energiecrisis nieuwe golven van woede ontketent over wat velen zien als wanbeheer van de door de staat gecontroleerde economie. “De VS zullen ons voorwaarden opleggen, dat is wat er gaat gebeuren”, zei een portier, die sprak op voorwaarde van anonimiteit.
Een man keert terug van het vissen op een geïmproviseerd vlot in Havana tijdens een nationale stroomstoring op 22 maart. Het door de VS opgelegde olie-embargo dwingt Cubanen te strijden voor energie en voedsel.
(Yamil Lage/AFP/Getty Images)
Terug in de wijk Taboada was de stroom al bijna 24 uur uitgevallen. Terwijl de zon onderging, begonnen buren vanuit hun huizen met lepels op metalen potten te slaan, het subtiele maar onmiskenbare geluid van regeringsprotesten. Een recente demonstratie in het oosten van Cuba, die begon met rammelende potten en eindigde met burgers die het plaatselijke hoofdkwartier van de Communistische Partij in brand staken, resulteerde in tientallen arrestaties.
Toch moedigde het geluid Taboada aan.
‘Het voelt alsof het Cubaanse volk eindelijk een gevoel van hoop op vrijheid heeft’, zei ze.
Soms maakt ze ruzie met haar buren over hoe die vrijheid eruit zou zien.
‘Het maakt niet uit welke partij aan de macht is,’ zei een buurvrouw terwijl ze op het trottoir stonden en de duisternis van hun huizen ontvluchtten terwijl de stroomuitval zich voortzette. ‘Wat voor mij belangrijk is, is hoe ik mijn gezin moet voeden.
‘Wat telt is de economie’, vervolgde hij. “We hebben een kapitalistische economie nodig, het maakt mij niet uit welke partij het is.”
Een man komt zijn huis binnen naast een muurschildering van de in Argentinië geboren revolutionaire leider Ernesto “Che” Guevara na een stroomstoring in Havana op 5 maart.
(Yamil Lage/AFP/Getty Images)
‘We hebben meer nodig dan dat,’ zei ze. “Als het communisme voortduurt, zullen er nog steeds politieke gevangenen zijn. Mensen zullen nog steeds worden gemarteld.”
Mensen houden van haar zoon. ‘Ik kan de gedachte niet verdragen dat een andere moeder moet doorstaan wat ik heb’, zei ze.
Ze krijgt wekelijks bezoek van Duannis, die verschillende hongerstakingen heeft georganiseerd. Ze zei dat hij werd gemarteld en het gezichtsvermogen aan één oog verloor.
Hij heeft haar gevraagd hem boeken te brengen van Nelson Mandela, dominee Martin Luther King Jr. en José Martí, die vochten voor de onafhankelijkheid van Cuba van Spanje.
Hij ontwikkelt zijn politieke bewustzijn, zei ze, dat hij op een dag zal kunnen uitoefenen als Cuba vrij is.
De Braziliaanse activist Thiago Avila zwaait met een Cubaanse vlag aan boord van het schip Maguro dat met humanitaire hulp uit Mexico arriveert als onderdeel van het Nuestra America-konvooi, dat op 24 maart aanmeert in de haven van Havana.
(Yuri Cortez/AFP/Getty Images)
