WASHINGTON — De crisis getroffen door de eis van president Trump om Groenland in eigendom te nemen verschijnt, althans voorlopig. Maar de VS en hun Europese bondgenoten staan nog steeds voor een grotere uitdaging op de langere termijn: kan hun wankelende huwelijk gered worden?
Op 75-jarige leeftijd heeft de NAVO in het verleden stormen doorstaan, van ruzies over handel tot vervreemding over oorlogen in Vietnam en Irak. Frankrijk, jaloers op zijn onafhankelijkheid, trok zelfs zijn strijdkrachten voor 43 jaar terug uit de NAVO.
Maar diplomaten en onderzoekers op het gebied van het buitenlands beleid waarschuwen dat de huidige verdeeldheid in het bondgenootschap nog erger zou kunnen worden, omdat de dreigementen van Trump tegen Groenland veel Europeanen ervan hebben overtuigd dat de VS een onbetrouwbare en misschien zelfs gevaarlijke bondgenoot is geworden.
De wortels van de crisis liggen in de vaak geuite minachting van de president voor allianties in het algemeen en de NAVO in het bijzonder.
Lang voordat Trump in het Witte Huis arriveerde, klaagden presidenten van beide partijen daarover in veel NAVO-landen trokken niet hun gewicht in militaire uitgaven.
Maar voormalige presidenten beschouwden de alliantie nog steeds als een belangrijke troef van het Amerikaanse buitenlandse beleid en als de hoeksteen van een systeem dat oorlog in Europa bijna een eeuw lang heeft voorkomen.
Trump lijkt die mening nooit te delen. Zelfs nadat hij erin slaagde de NAVO-leden ervan te overtuigen hun defensie-uitgaven te verhogen, hij bleef de meeste bondgenoten bespotten als freelancers.
Tot vorig jaar weigerde hij de toezegging van de VS te bevestigen om andere NAVO-landen, het kernprincipe van het bondgenootschap, te helpen verdedigen. En hij behield zich het recht voor om afstand te doen van elke overeenkomst, militair of commercieel, wanneer dit zijn doel uitkwam.
In de twee weken durende strijd om Groenland dreigde hij het eiland met geweld van NAVO-lid Denemarken te veroveren, een actie die in strijd zou zijn geweest met het NAVO-verdrag.
Toen Groot-Brittannië, Duitsland en andere landen troepen naar Groenland stuurden, dreigde hij om ze te treffen met nieuwe tarieven, wat in strijd zou zijn geweest met een handelsovereenkomst die Trump vorig jaar sloot.
Beide bedreigingen leidden tot woede in Europa, waar regeringen het grootste deel van het afgelopen jaar concessies hadden gedaan aan Trump op het gebied van zowel militaire uitgaven als tarieven. Toen Trump zich terugtrok, was de les die sommige leiders trokken dat terugdringen beter werkte dan aardig doen.
“Wij geven de voorkeur aan respect boven schurken”, zei de Franse president Emmanuel Macron.
“Een gelukkige vazal zijn is één ding. Een ellendige slaaf zijn is iets anders”, zei de Belgische premier Bart De Wever.
Het gevaar voor de Verenigde Staten op de lange termijn is volgens onderzoekers dat Europeanen ervoor kunnen kiezen elders militaire en economische partners te zoeken.
“Ze vertrouwen ons gewoon niet”, zegt Richard N. Haass, een voormalig topfunctionaris van het ministerie van Buitenlandse Zaken in de regering van George W. Bush.
“Er ontstaat snel een post-Amerikaanse wereld, een wereld die voor een groot deel wordt veroorzaakt door de Verenigde Staten, die het voortouw nemen bij het ontmantelen van de internationale orde die dit land heeft opgebouwd.” schreef hij vorige week.
Sommige Europese leiders, waaronder Macron, hebben dit beweerd ze moeten zich afscheiden van de VS, strijdkrachten opbouwen die zich tegen Rusland kunnen verdedigen en betrouwbaardere handelspartners zoeken, waaronder mogelijk India en China.
Maar de ontkoppeling van de VS zou niet gemakkelijk, snel of goedkoop zijn. Europa en Canada zijn nog steeds afhankelijk van de VS voor veel van hun defensiebehoeften en als belangrijke exportmarkt.
Bijna alle NAVO-landen hebben beloofd de defensie-uitgaven te verhogen tot 5% van het bruto binnenlands product, maar het is de bedoeling dat ze dat doel pas in 2035 zullen bereiken.
Ondertussen worden ze geconfronteerd met het huidige gevaar van een expansionistisch Rusland aan hun oostgrens.
Voor een groep van dertig landen is het niet verrassend dat de Europese NAVO-leden het niet eens zijn over deze kwestie. Macron heeft gepleit voor meer autonomie, maar anderen hebben aangedrongen op voorzichtigheid.
“Laten we, ondanks alle frustratie en woede van de afgelopen maanden, het transatlantische partnerschap niet te snel afschrijven”, zei de Duitse bondskanselier Friedrich Merz in Davos.
‘Ik denk dat we feitelijk bezig zijn met het creëren van een sterkere NAVO’, zei de Finse president Alexander Stubb. “Zolang we dat blijven doen, zullen we het langzaam maar zeker redden.”
Ze beweren feitelijk dat de beste strategie is om er doorheen te modderen – wat de NAVO en Europa in de meeste crises in het verleden hebben gedaan.
Het sterkste argument voor die koers kan de onzekerheid en wanorde zijn die zouden volgen op de snelle erosie – of erger nog, de ontbinding – van een alliantie die haar leden ruim een eeuw lang veilig heeft gehouden.
De kosten van die uitkomst, zo waarschuwde historicus Robert Kagan onlangs, zouden zowel door Amerikanen als Europeanen worden gedragen.
Als de VS zijn verplichtingen aan de NAVO en andere bondgenootschappen blijven verzwakken, hij schreef in de Atlantische Oceaan: “De Verenigde Staten zullen geen betrouwbare vrienden of bondgenoten hebben, en zullen volledig afhankelijk zijn van hun eigen kracht om te overleven en te bloeien. Dit zal meer militaire uitgaven vergen, niet minder. … Als Amerikanen dachten dat het verdedigen van de liberale wereldorde te duur was, wacht dan tot ze voor de volgende gaan betalen.”
