Als je het ooit hebt overwogen meditatie beoefenenje zou kunnen denken dat je moet ontspannen, ademen en je geest moet zuiveren van afleidende gedachten. Nieuwkomers hebben de neiging om meditatie te beschouwen als de hersenen in rust, maar een nieuwe internationale studie concludeert dat deze eeuwenoude praktijk het tegenovergestelde is: meditatie is een toestand van verhoogde hersenactiviteit die de hersendynamiek diepgaand verandert.
Onderzoekers van de Universiteit van Montreal en de Italiaanse Nationale Onderzoeksraad rekruteerden twaalf monniken uit de Thaise bostraditie in Santacittārāma, een boeddhistisch klooster buiten Rome. In een laboratorium in Chieti-Pescara analyseerden wetenschappers de hersenactiviteit van deze meditatiebeoefenaars met behulp van magneto-encefalografie (MEG), technologie die de elektrische signalen van de hersenen met grote precisie kan registreren.
Het onderzoek concentreerde zich op twee klassieke vormen van meditatie: Samatha, een techniek die zich richt op aanhoudende aandacht voor een specifiek doel, vaak een gestage ademhaling, met als doel de geest te stabiliseren en een diepe staat van kalmte en concentratie te bereiken, en Vipassana, die is gebaseerd op de evenwichtige observatie van sensaties, gedachten en gevoelens terwijl ze opkomen om een mentale ervaring te begrijpen en begrip voor die mentale ervaring te ontwikkelen.
“Met Samatha verklein je je aandachtsveld, een beetje zoals het verkleinen van een zaklamp; met Vipassana verbreed je daarentegen de straal”, legt Karim Jerbi, hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Montreal en een van de co-auteurs van het onderzoek, uit. “Beide oefeningen maken actief gebruik van aandachtsmechanismen. Hoewel Vipassana uitdagender is voor beginners, worden de twee technieken in mindfulnessprogramma’s vaak door elkaar beoefend.”
De onderzoekers registreerden verschillende indicatoren van de hersendynamiek, waaronder neurale oscillaties, metingen van de signaalcomplexiteit en parameters die verband houden met de zogenaamde ‘kriticiteit’, een concept ontleend aan de statistische fysica dat al twintig jaar wordt toegepast op de neurowetenschappen. Criticality beschrijft systemen die efficiënt opereren op de grens tussen orde en chaos, en in de neurowetenschappen wordt het beschouwd als een toestand die optimaal is voor het verwerken van informatie in een gezond brein.
“Een brein dat geen flexibiliteit heeft, past zich slecht aan, terwijl te veel chaos tot storingen kan leiden, zoals bij epilepsie”, legt Jerbi uit in een artikel. persbericht. “Op het kritieke punt zijn neurale netwerken stabiel genoeg om informatie betrouwbaar te verzenden, maar toch flexibel genoeg om zich snel aan nieuwe situaties aan te passen. Deze balans optimaliseert de verwerkings-, leer- en reactiecapaciteit van de hersenen.”
Tijdens het experiment werd de hersenactiviteit van de monniken geregistreerd door een MEG-systeem met hoge resolutie terwijl ze overschakelden van het ene type meditatie naar het andere, met korte rustperioden ertussen. De gegevens werden vervolgens verwerkt met geavanceerde signaalanalyse en machine learning-tools om verschillende indicatoren van neurale complexiteit en dynamiek te extraheren.
Een balans vinden
Resultaten gepubliceerd in het tijdschrift Neuroscience of Consciousness laat zien dat beide vormen van meditatie de complexiteit van hersensignalen vergroten vergeleken met een brein in rust. Deze bevinding suggereert dat de hersenen tijdens meditatie niet simpelweg kalmeren, maar in een dynamische staat terechtkomen die rijk is aan informatie. Tegelijkertijd observeerden de onderzoekers wijdverbreide reducties in bepaalde parameters die verband houden met de mondiale organisatie van neurale activiteit.
Een van de meest opvallende bevindingen bij de analyse van de kriticiteitsafwijkingscoëfficiënt liet een duidelijk onderscheid zien tussen Samatha en Vipassana. Dit geeft aan dat, hoewel beide praktijken de complexiteit van de hersenen vergroten, ze dit doen via verschillende dynamische configuraties, consistent met hun subjectieve ervaringen. Met andere woorden: Vipassana brengt de beoefenaar dichter bij de balans tussen stabiliteit en flexibiliteit, terwijl Samatha een wat stabielere en meer gefocuste staat teweegbrengt. Volgens onderzoekers geldt dat hoe dichter de hersenen bij deze kritieke evenwichtstoestand komen, hoe responsiever en efficiënter ze functioneren. Dit uit zich bijvoorbeeld in een groter vermogen om van taak te wisselen of informatie op te slaan.
