De Verenigde Staten hebben maandag een toezegging van 2 miljard dollar voor humanitaire hulp van de VN aangekondigd De regering van president Donald Trump blijft snijden Amerikaanse buitenlandse hulp en waarschuwt VN-agentschappen om zich “aan te passen, te krimpen of te sterven” in een tijdperk van nieuwe financiële realiteiten.
Het geld is een klein deel van wat de Verenigde Staten in het verleden hebben bijgedragen, maar weerspiegelt wat volgens de regering een genereus bedrag is dat de status van Amerika als ’s werelds grootste humanitaire donor zal behouden.
De belofte creëert een overkoepelend fonds waaruit geld zal worden verdeeld onder individuele instanties en prioriteiten, een centraal onderdeel van Amerika’s eisen drastische veranderingen wereldwijd heeft dit veel humanitaire hulpverleners gealarmeerd en geleid tot ernstige bezuinigingen op programma’s en diensten.
De 2 miljard dollar is slechts een stukje van de traditionele Amerikaanse humanitaire financiering voor door de VN gesteunde programma’s, die volgens gegevens van de VN de afgelopen jaren oplopen tot 17 miljard dollar per jaar. Amerikaanse functionarissen zeggen dat slechts 8 tot 10 miljard dollar hiervan aan vrijwillige bijdragen is geweest. De VS betalen ook miljarden aan jaarlijkse contributies in verband met hun VN-lidmaatschap.
Critici zeggen dat de bezuinigingen op de westerse hulp kortzichtig zijn geweest, waardoor miljoenen mensen in de richting van hongersnood, ontheemding of ziekte zijn gedreven en de Amerikaanse zachte macht over de hele wereld is geschaad.
Een jaar van crisis in de hulp
Met deze stap komt een einde aan een jaar van crisis voor veel VN-organisaties, zoals de vluchtelingen-, migratie- en voedselhulporganisaties. De regering-Trump heeft al miljarden bezuinigd op de Amerikaanse buitenlandse hulp, wat hen ertoe heeft aangezet te bezuinigen op de uitgaven, hulpprojecten en duizenden banen. Ook andere traditionele westerse donoren hebben de uitgaven teruggeschroefd.
De aangekondigde Amerikaanse toezegging voor VN-hulpprogramma’s – ‘s werelds grootste verstrekker van humanitaire hulp en grootste ontvanger van Amerikaans humanitair hulpgeld – krijgt vorm in een voorlopige overeenkomst met het VN-Bureau voor de Coördinatie van Humanitaire Zaken (OCHA), geleid door Tom Fletcher, een voormalige Britse diplomaat en ambtenaar.
Zelfs nu de Verenigde Staten hun hulp intrekken, zijn de behoeften wereldwijd gestegen: er is dit jaar hongersnood geregistreerd in delen van het door conflicten geteisterde Soedan en Gaza, en overstromingen, droogtes en natuurrampen die veel wetenschappers aan de klimaatverandering toeschrijven, hebben vele levens geëist of duizenden uit hun huizen verdreven.
De bezuinigingen zullen grote gevolgen hebben voor VN-filialen zoals de Internationale Organisatie voor Migratie, het Wereldvoedselprogramma en de vluchtelingenorganisatie UNHCR. Ze hebben dit jaar al miljarden minder van de Verenigde Staten ontvangen dan onder de jaarlijkse toewijzingen van de vorige regering-Biden – of zelfs tijdens de eerste ambtstermijn van Trump.
Het idee is nu dat het kantoor van Fletcher – dat vorig jaar een ‘humanitaire reset’ lanceerde om de efficiëntie, verantwoording en effectiviteit van het uitgegeven geld te verbeteren – een sluis zal worden voor Amerikaans en ander hulpgeld dat vervolgens naar die instanties kan worden doorgestuurd, in plaats van verspreide Amerikaanse bijdragen aan een reeks individuele oproepen om hulp.
De VS streven naar consolidatie van de hulp
De VS willen een “meer geconsolideerd leiderschapsgezag” in de VN-hulpsystemen, zei een hoge functionaris van het ministerie van Buitenlandse Zaken, die op voorwaarde van anonimiteit sprak om details te verstrekken voorafgaand aan de aankondiging op de Amerikaanse diplomatieke missie in Genève.
Volgens het plan zouden Fletcher en zijn coördinerende bureau “de controle uitoefenen” over hoe geld onder de agentschappen wordt verdeeld, zei de functionaris.
“Deze humanitaire reset bij de Verenigde Naties zou meer hulp moeten opleveren met minder belastinggeld – en meer gerichte, resultaatgerichte hulp opleveren die consistent is met het Amerikaanse buitenlandse beleid”, aldus de Amerikaanse ambassadeur bij de VN Michael Waltz.
Amerikaanse functionarissen zeggen dat de 2 miljard dollar slechts een eerste uitgave is om de jaarlijkse oproep van OCHA om geld te helpen financieren, die eerder deze maand werd aangekondigd. Fletcher heeft, gezien het verbeterde hulplandschap, dit jaar al bezuinigd op het verzoek. Andere traditionele VN-donoren zoals Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en Japan hebben de hulptoewijzingen verlaagd en hebben dit jaar hervormingen nagestreefd.
“De overeenkomst roept de Verenigde Naties op om de humanitaire functies te consolideren om de bureaucratische overhead, onnodige overlappingen en ideologische kruip te verminderen”, aldus het ministerie van Buitenlandse Zaken in een verklaring. “Individuele VN-agentschappen zullen zich moeten aanpassen, krimpen of sterven.”
“Nergens zijn hervormingen belangrijker dan bij de humanitaire organisaties die een aantal van de meest cruciale werkzaamheden van de VN uitvoeren”, voegde het departement eraan toe. “Het akkoord van vandaag is een cruciale stap in deze hervormingsinspanningen, waarbij het streven van president Trump om de meest genereuze natie ter wereld te blijven in evenwicht wordt gebracht met de noodzaak om hervormingen door te voeren in de manier waarop we de humanitaire inspanningen van de Verenigde Naties financieren, monitoren en integreren.”
In de kern zal het hervormingsproject bijdragen aan het opzetten van financieringspools die kunnen worden gericht op specifieke crises of op landen in nood. In eerste instantie zullen in totaal zeventien landen het doelwit zijn, waaronder Bangladesh, Congo, Haïti, Syrië en Oekraïne.
Eén van de meest wanhopige landen ter wereld, Afghanistan, is daar niet bij inbegrepen, net als de Palestijnse gebieden, waarvan functionarissen zeggen dat ze gedekt zullen worden door geld dat voortkomt uit Trumps nog steeds onvolledige vredesplan voor Gaza.
Het project, waar al maanden aan wordt gewerkt, komt voort uit de al lang bestaande opvatting van Trump dat de wereldorganisatie grote beloftes heeft, maar er niet in is geslaagd deze waar te maken, en dat zij – naar zijn mening – te ver is afgedwaald van haar oorspronkelijke mandaat om levens te redden en tegelijkertijd de Amerikaanse belangen te ondermijnen, radicale ideologieën te bevorderen en verkwistende, onverantwoordelijke uitgaven aan te moedigen.
Fletcher prees de deal en zei in een verklaring: “Op een moment van enorme mondiale spanning demonstreren de Verenigde Staten dat zij een humanitaire supermacht zijn, die hoop biedt aan mensen die alles verloren hebben.”
—Jamey Keaten en Matthew Lee, Associated Press
