De meningen in dit artikel zijn die van de auteur en vertegenwoordigen op geen enkele wijze de redactionele positie van Euronews.
Terwijl de wereld zijn blik richt op de alpiene horizon van de Olympische Winterspelen van Milaan-Cortina 2026, bereiden we ons voor op adembenemende prestaties van uithoudingsvermogen en uitmuntendheid te midden van sneeuw en ijs.
Italië zal opnieuw de armen openen met zijn ongeëvenaarde mix van cultuur, geschiedenis en warmte – waardoor de Winterspelen niet alleen een viering van sport worden, maar ook van gedeelde menselijkheid.
Maar dit is een moment dat om meer vraagt dan alleen maar applaus. Het nodigt ons uit om stil te staan en een diepere vraag te stellen: waarom zijn de Olympische Spelen van belang – vooral nu, nu Europa en de wereld worden geconfronteerd met een van de gevaarlijkste periodes sinds generaties?
Voor velen zijn de Spelen opwindend amusement, een bron van nationale trots, een mondiale viering van menselijke prestaties of een kans op inkomsten voor omroepen via bedrijfssponsors. Dit is allemaal waar. Maar dat is niet hun ware erfgoed.
De Olympische Spelen zijn geboren als een instelling van vrede.
Lang vóór moderne stadions en televisiepubliek was de oude Griekse wereld rijk aan atletiekfestivals zoals de Pythische, Nemeïsche, Isthmische en Panatheense Spelen. Het een was echter gescheiden van het ander: de spelen in Olympia.
Hun creatie volgde het advies van het morele kompas van die tijd – de wijze vrouwen van het Orakel van Delphi – die er bij rivaliserende stadstaten op aandrongen om de atletiekcompetitie te binden aan een heilig vredespact.
Zo ontstond de ekecheiria, de Olympische wapenstilstand.
Misschien gebogen voor gedeelde waarden
Vóór elke wedstrijd reisden herauten door de Griekse wereld om de opschorting van de vijandelijkheden aan te kondigen. De legers staakten hun gevechten. Reizigers kregen een veilige doorgang. Iedereen die Olympia binnenkwam, deed dit ongewapend en betrad heilige grond waar geweld verboden was.
Meer dan duizend jaar duurde deze wapenstilstand – de langste ononderbroken vredesregeling in de opgetekende geschiedenis. En het werd afgedwongen.
Toen Sparta de wapenstilstand schond tijdens de Peloponnesische Oorlog in 420 vGT, werd het publiekelijk veroordeeld, beboet en uitgesloten van deze spelen. Dus zelfs de sterkste macht van die tijd stond niet boven de gemeenschappelijke vredesregels.
Op het heilige moment kun je buigen voor gedeelde waarden.
Om de kracht van dit idee te begrijpen, moet je de Olympische Spelen vergelijken met de Romeinse arena.
Beide waren spektakels, maar toch vertegenwoordigden ze tegengestelde visies op de beschaving.
De Olympische Spelen vierden menselijke uitmuntendheid. Spellen van vreedzame competitie, artistieke expressie, menselijke uitmuntendheid en gelijkheid tussen vrije burgers werden beheerst door regels die eerlijkheid garandeerden. Overwinnaars werden gekroond met olijfkransen, vereeuwigd in poëzie en beeldhouwkunst.
De arena verheerlijkte dominantie en brute kracht. Slaven en gevangenen vochten om te overleven in de grillen van de keizer – zijn opgeheven of neergelaten duim bepaalde leven of dood – zoals we symbolisch doen op sociale media in de huidige, door verontwaardiging gedreven verbeelding. De mensheid werd overschaduwd door bruut geweld.
De Olympische Spelen brachten vreedzame concurrentie, waardigheid, vrijheid en uitmuntendheid naar een hoger niveau. De arena verheerlijkte geweld, controle en dominantie.
Twee wereldbeelden. Maar dit is het bewijs dat de mensheid keuzes heeft. Wij staan vandaag de dag voor dezelfde keuzes.
Vieren we de menselijke waardigheid – of brute kracht?
Kanaliseren we de macht naar rechtvaardigheid en samenwerking – of naar dominantie en hoogmoed?
Europa staat nu weer op dat kruispunt.
Geen romantiek, maar realisme
De oorlog is teruggekeerd naar het continent. Oekraïne lijdt onder brute agressie. Gaza is verworden tot een humanitaire ramp. Het geweld gaat door in het hele Midden-Oosten.
Vreedzame protesten zijn in Iran bloedig onderdrukt. Conflicten woeden in Soedan en de Sahel. Rivaliteit tussen grote machten verzwakt het internationale recht en verlamt mondiale instellingen.
De belofte van het multilateralisme – dat regels en samenwerking de macht kunnen beperken – is uiteengevallen. Een gevaarlijk idee duikt weer op in het hart van de mondiale politiek: het zou wel eens juist kunnen zijn.
Dit is precies de wereld waartegen het Olympisch Bestand werd gecreëerd.
Het herinnert ons eraan dat zelfs te midden van angst en rivaliteit de mensheid voor terughoudendheid kan kiezen – dat er ruimtes moeten zijn waar wapens zwijgen, vijanden elkaar ontmoeten als mensen, en gemeenschappelijke regels geweld vervangen.
Toen de moderne Olympische Spelen in 1896 in Athene nieuw leven werden ingeblazen door Pierre de Coubertin samen met de Griekse visionairs Demetrios Vikelas en Kostis Palamas, werd deze oude geest doelbewust hersteld.
Beïnvloed door de klassieke filosofie en de idealen van de Verlichting, zagen zij de Spelen als een school voor burgerschap – een kracht voor vrede, onderwijs en internationale samenwerking in een onderling afhankelijke wereld.
Dit was geen romantiek. Het was realisme.
Gedeelde ervaringen humaniseren rivalen. Vredesinstellingen moeten worden opgebouwd – en voortdurend vernieuwd. De geschiedenis bevestigt het.
Tijdens de Winterspelen in Lillehammer gingen humanitaire corridors open in het belegerde Sarajevo, waardoor vaccins tienduizenden kinderen konden bereiken.
Tijdens de Spelen in Nagano werd een militaire confrontatie tussen de VS en Irak vermeden.
En tijdens PyeongChang werden stappen gezet om militaire oefeningen te stoppen en een hernieuwde dialoog tussen Noord- en Zuid-Korea te openen.
Deze zouden als lessen moeten dienen voor de rivalen van vandaag.
En via het Internationaal Olympisch Bestandscentrum in Athene integreert elke Olympiade nu vredeseducatie, jongerenbetrokkenheid en culturele initiatieven – waardoor de wapenstilstand levend wordt gehouden als een levende praktijk, en niet als een historische voetnoot.
Niemand die in tijden van crisis heeft geregeerd, gelooft dat sport alleen oorlogen kan beëindigen.
Maar zonder bewuste inspanningen om een mondiale cultuur van vrede op te bouwen – door middel van onderwijs, cultuur, samenwerking en gedeelde ervaringen – zal geweld steeds meer de standaardtaal van internationale aangelegenheden worden.
Welk soort beschaving willen wij in stand houden?
Onze technologische macht heeft onze morele wijsheid ver overtroffen.
Klimaatverandering, massale ontheemding, ongelijkheid, pandemieën en de ontwrichtende kracht van kunstmatige intelligentie kunnen niet worden opgelost met geweld of nulsompolitiek. Ze vereisen samenwerking, vertrouwen en sterke instellingen voor collectieve actie.
Europa begrijpt deze waarheid tot in zijn botten.
De EU, ontstaan uit de ruïnes van twee wereldoorlogen, was nooit bedoeld als slechts een markt of een reeks gezichtsloze instellingen.
Het werd opgevat als een architectuur van vrede, gebouwd op recht in plaats van geweld, dialoog in plaats van dominantie, waardigheid, respect en gedeelde welvaart in plaats van nulsommachtsspelletjes.
De kern ervan is een gedurfd en revolutionair inzicht: dat de enorme macht die de mensheid heeft vergaard opzettelijk moet worden beperkt, geleid en beheerd – zodat deze het algemeen belang dient in plaats van samenlevingen uiteen te scheuren.
Als we dit erfgoed nu opgeven, zouden we vergeten waarom Europa bestaat.
Daarom betekent Milano-Cortina iets dat veel verder gaat dan podia, prijzen en ceremonies.
Het geeft Europa een moment om de samenwerking te herbevestigen in een wereld die afglijdt naar confrontatie. Het verwelkomen van atleten van over de hele wereld op Europese bodem herinnert ons eraan dat concurrentie geen haat hoeft te kweken; dat kracht getemperd moet worden door gerechtigheid, en dat de mensheid gedijt als regels geweld vervangen.
De oude Grieken bewezen dat vrede georganiseerd kon worden – dat zelfs bittere vijanden hun wapens konden neerleggen en heilige grond konden delen. De moderne Olympische Spelen hebben het gedurfde experiment nieuw leven ingeblazen voor een mondiaal tijdperk.
Vandaag de dag is dit experiment belangrijker dan ooit.
Op initiatief van Italië en medegesponsord door 165 landen zijn de VN-lidstaten het unaniem eens geworden over een oproep aan iedereen om het staakt-het-vuren voor de Olympische en Paralympische Winterspelen in Milaan-Cortina in acht te nemen, waarmee de rol van sport bij het bevorderen van vrede, dialoog, tolerantie en verzoening te midden van mondiale conflicten wordt onderstreept.
Terwijl de wereld samenkomt in de Italiaanse Alpen voor het grootste winterfestival van de sport, worden we opnieuw uitgedaagd – niet alleen om de Olympische wapenstilstand te respecteren – maar ook wat voor soort beschaving we willen handhaven: een die wordt geregeerd door angst en macht – of een die wordt geregeerd door waardigheid, samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid.
Milano-Cortina kan meer zijn dan een spektakel. Het kan de hernieuwde oproep van Europa tot vrede en saamhorigheid zijn, in een tijd waarin beide dringend nodig zijn.
George Papandreou is een voormalig premier van Griekenland (2009-2011) en voorzitter van het International Olympic Truce Centre.
