Naarmate onze aandachtsspanne en cognitieve vaardigheden steeds meer worden beschadigd door digitaal overmatig gebruik AIDoor middel van snelkoppelingen wordt het vermogen om diep te focussen en iets diepgaands te leren snel een cruciale vaardigheid.
Nooit eerder hadden we zo’n brede toegang tot informatie. En nog nooit hebben zoveel mensen het gevoel gehad dat ze zich niet lang genoeg konden concentreren om echt iets onder de knie te krijgen. Leren is overal, maar diepte voelt ongrijpbaar.
In een wereld waar kunstmatige intelligentie sneller dan enig mens informatie kan ophalen, samenvatten en opnieuw combineren, blijft het vermogen om informatie te verzamelen waardevol. opnemen de. En om dat mogelijk te maken, moet je lang genoeg bij een onderwerp blijven hangen zodat het je kan transformeren. Om oordeel, gevoeligheid en belichaamd begrip te ontwikkelen.
{“blockType”:mv-promo-block”,”data”:{“imageDesktopUrl”https://images.fastcompany.com/image/upload/f_webp,q_auto,c_fit/wp-cms-2/2026/01/PhotoLVitaud.jpg”,”image MobileUrl ‘https://images.fastcompany.com/image/upload/f_webp,q_auto,c_fit/wp-cms-2/2026/01/PhotoLVitaud-11.jpg’, ‘eyebrow’: ‘headline’:u003EAbonnerenu003ES op Laetitia@Worku003C/strongu003E”,”dek ‘Vrouwen zijn de drijvende kracht achter de productiviteit van de wereld – het wordt tijd dat we er meer over praten. Ontdek een vrouwgerichte kijk op werk, van verborgen discriminatie tot culturele mythen over ouder worden en zorg. Mis het volgende nummer Laetitia@Work niet.’ Meer”,”ctaUrl”:http://laetitiaatwork.substack.com”, “theme”:{“bg”:#2b2d30″, “text”:#ffffff”, “eyebrow”:#9aa2aa”, “subhed”:#ffffff”, “buttonB g”#3b3f46”, “buttonHoverBg”:91472265,”buttonText”:false,”slug””}}
Technische schaarste in een wereld van overvloed
Het is opvallend dat enkele van de rijkste mensen ter wereld actief proberen omstandigheden van schaarste aan onderwijs te creëren. Miljardairs uit Silicon Valley sturen hun kinderen naar scholen zonder schermen. Het doel is om de jonge geesten van hun nakomelingen de kans te geven aandacht, geheugen en verbeeldingskracht op te bouwen zonder constante digitale aansporing. En om ze een voorsprong te geven op hyperverbonden, cognitief uitgeholde plebs.
Zich bewust van de erosie van hun cognitieve vermogens, proberen steeds meer mensen zelf kunstmatige informatieschaarste te ontwikkelen. Ze blokkeren websites, dempen meldingen, gebruiken apparaten zonder afleiding of trekken zich terug in ‘diepe werkbubbels’. Een groeiend aantal vervangt bewust smartphones door zogenaamde dumbphones, waarbij ze ongemak accepteren in ruil voor cognitieve ruimte.
Onder de jongere generaties is er is een merkwaardige trend ontstaan op TikTok: video’s van mensen die zichzelf filmen terwijl ze helemaal niets doen. Wat op absurditeit lijkt, is eigenlijk een rebellie tegen overstimulatie – een verlangen om het vermogen te herwinnen om bij zichzelf te blijven zonder input van buitenaf.
Al deze strategieën wijzen op dezelfde intuïtie: overvloed zonder grenzen is niet bevrijdend. Het is verlammend. En vooral leren lijkt grenzen nodig te hebben om te kunnen floreren.
Leren wanneer de toekomst radicaal onzeker is
Dit is des te belangrijker omdat leren een van zijn traditionele motivaties heeft verloren: voorspelbaarheid. Decennia lang was het verwerven van vaardigheden gekoppeld aan relatief stabiele professionele trajecten. Je hebt boekhouding gestudeerd om accountant te worden, rechten om advocaat te worden, techniek om ingenieur te worden. Het verband tussen inspanning en resultaat was grotendeels begrijpelijk.
Tegenwoordig weet niemand welke vaardigheden gewaardeerd zullen worden onder toekomstige bedienden – en of velen van hen überhaupt aangenomen zullen worden. Hele beroepen worden sneller hervormd, gefragmenteerd of geautomatiseerd dan onderwijsinstellingen zich kunnen aanpassen. In een dergelijke context kan leren op een vreemde manier demotiverend aanvoelen. Waarom jaren investeren in het beheersen van iets dat binnenkort verouderd kan zijn?
En toch kan juist deze onzekerheid deep learning nog betekenisvoller maken. Wanneer externe garanties verdwijnen, gaat het leren minder over inzetbaarheid en meer over oriëntatie, over het opbouwen van interne hulpbronnen zoals oordeelsvermogen, esthetisch gevoel en intellectuele robuustheid. Dit is waar taoïstisch geïnspireerde benaderingen van leren plotseling steeds relevanter worden.
Wat is taoïsme?
Als een van de grote spirituele tradities van China wordt het er traditioneel mee geassocieerd Tao Te Chingtoegeschreven aan Lao-Tzu (circa 6e eeuw voor Christus), en latere teksten zoals de geschriften van Zhuangzi. In de kern ligt het concept van Tao– vaak vertaald als ‘de weg’ – het onderliggende, steeds veranderende principe dat de natuurlijke wereld regeert.
Het taoïsme is geen doctrine van controle of optimalisatie. Het benadrukt aanpassing boven dominantie, en harmonie boven prestatie. Een van de centrale ideeën is wu weiVaak verkeerd vertaald als ‘non-actie’, maar beter begrepen als ‘moeiteloze actie’: handelen volgens de natuurlijke stroom der dingen in plaats van resultaten af te dwingen.
Een ander centraal idee is puhet “gesneden blok” symboliseert eenvoud, openheid en onvoorwaardelijk potentieel. De taoïstische wijsheid waarschuwt consequent voor excessen – van verlangen, van kennis, van interventie – en waardeert leegte, traagheid en terughoudendheid als voorwaarden voor helderheid. Kortom, het taoïsme biedt een scherpe lens waardoor we opnieuw kunnen nadenken over de manier waarop we vandaag de dag leren.
Een les van Fabienne Verdier: schaarste als leraar
Tijdens het lezen werd ik hieraan herinnerd Passagiers van de stilteHet opmerkelijke verslag van de Franse kunstenaar Fabienne Verdier over de tien jaar die ze in de jaren tachtig in China doorbracht, waar ze kalligrafie studeerde en zich verdiepte in de Chinese artistieke en filosofische tradities. (Tot maart 2026 zijn enkele van haar baanbrekende werken te zien in het Cité de l’Architecture-museum in Parijs, wat een visuele echo geeft van de intellectuele reis die ze beschrijft.)
Verdier vertelt over de ascetische lesmethoden van zijn kalligrafiemeester. De karikatuur verschijnt meteen: de genadeloze heer i Dood Billen dwingt Beatrix Kiddo hetzelfde gebaar tot in het oneindige te herhalenwacht met valideren totdat de leerling bijna gebroken is. Herhaal en herhaal en herhaal hetzelfde ritme – totdat verveling, frustratie en wanhoop de kop opsteken. Wacht maanden, soms jaren, voordat je waardig wordt geacht om verder te gaan. Bewijs motivatie, geduld en nederigheid voordat je zelfs maar als student wordt geaccepteerd.
Op een bepaald punt in haar boek vertelt Verdier over een cruciaal moment van instorting nadat haar werd gevraagd eindeloos dezelfde lijnen te schilderen – een moment dat haar meester niet met bezorgdheid maar met vreugde begroet.
Na maanden en maanden van training barstte ik op een winterochtend uit voor mijn meester:
“Ik kan niet meer verder; ik weet niet waar ik ben. Kortom, ik begrijp niets meer.”
“Goed, goed.”
“Ik weet niet waar ik heen ga.”
“Goed, goed.”
“Ik weet niet eens meer wie ik ben.”
“Nog beter!”
“Ik weet het verschil niet meer tussen ‘ik’ en ‘niets’.”
“Goed gedaan!”
Hoe meer ik schudde, hoe gelukkiger hij werd, zijn gezicht straalde van geluk en verwondering. Hij sprong op van vreugde met tranen in zijn ogen. Ik ging verder, overmand door een innerlijke pijn, denkend dat hij niet had begrepen wat ik zei:
“Na al die jaren van oefenen besef ik dat ik nog steeds net zo onwetend ben over het universum. Ik zal nooit kunnen bereiken wat je van mij vraagt.”
‘Ja, dat is het precies,’ zei hij, terwijl hij vrolijk in zijn handen klapte.
Hij danste ter plaatse met een onbegrijpelijke vreugde. Op dat moment dacht ik dat hij gek was.
‘Je hebt geen idee hoeveel vreugde je me zojuist hebt gegeven! Er zijn mensen voor wie een leven lang niet genoeg is om hun eigen onwetendheid te begrijpen.’
5 taoïstische leerprincipes die we allemaal zouden kunnen overnemen
1. Leren als transformatie, niet als acquisitie: In het taoïsme is kennis niet iets dat je verzamelt, maar iets dat je wordt. De Tao Te Ching suggereert herhaaldelijk dat het ware begrip niet voortkomt uit het toevoegen van meer, maar uit het verwijderen van het overbodige. Meesterschap gaat niet over het verzamelen van referenties of informatie, maar over interne verandering. Leren is succesvol als het verandert hoe je in de wereld handelt.
2. Geduld als voorwaarde: Lao-Tzu schrijft beroemd: ‘Ik heb maar drie dingen te leren: eenvoud, geduld, mededogen. Deze drie zijn je grootste schatten.’ Geduld is een voorwaarde om überhaupt te kunnen leren optreden. Vooruitgang kan niet worden afgedwongen. Groei ontvouwt zich in zijn eigen tijd, net als de seizoenen. Bij het leren is wachten geen tijdverspilling, maar een onderdeel van het proces – vooral als het gaat om oordeel, smaak of gevoeligheid.
3. Schaarste en eenvoud als cognitieve discipline: Het taoïsme waarschuwt consequent voor excessen. De ideale student wordt niet omringd door oneindige hulpbronnen, maar beschermd tegen afleiding. Minder hulpmiddelen, minder referenties, minder prikkels zorgen ervoor dat de aandacht tot rust komt. Zoals Lao-Tzu opmerkt: ‘Als je beseft dat er niets ontbreekt, is de hele wereld van jou.’
4. Proces boven resultaten: De taoïstische wijsheid staat sceptisch tegenover lineaire vooruitgang en meetbare resultaten. Leren verloopt niet soepel van beginner naar expert; het cirkelt, verdiept, stopt en start opnieuw. Dit staat in schril contrast met moderne leerculturen die geobsedeerd zijn door efficiëntie, mijlpalen en KPI’s. Als je je te veel op resultaten concentreert, mis je de interne transformaties die echt meesterschap inhouden.
5. Verveling en niet-kennis als drempels: Misschien wel het meest radicale principe is de rol van verveling. De taoïstische praktijk waardeert stilte en leegte als toegangspoort tot inzicht. Bij het leren is verveling vaak het punt waarop oppervlakkige motivatie instort – en waar iets diepers kan beginnen. Het tolereren van verveling, onzekerheid en stilte betekent weerstand bieden aan de voortdurende stimulatie van digitale omgevingen.
Nederigheid leren in een tijd van hoogmoed
Het taoïsme ontmantelt de illusie van meesterschap en dominantie. Het herinnert ons eraan dat kennis altijd partijdig is, dat controle kwetsbaar is en dat macht uiteindelijk averechts werkt. Water verslaat rotsen.
Degenen die beweren het te weten, weten het niet echt. Leren is in deze traditie onlosmakelijk verbonden met de erkenning van iemands onwetendheid. Verdiers meester viert haar wanhoop niet uit wreedheid, maar omdat ze eindelijk een punt heeft bereikt waarop ego, zekerheid en ambitie botsen. Pas dan kan het echte leren beginnen.
Dit staat in schril contrast met ons hedendaagse klimaat van hoogmoed – technologisch, economisch en politiek – waarin vertrouwen meer wordt beloond dan twijfel.
Taoïstisch leren biedt een mode-ethiek. Het leert dat in barre tijden terughoudendheid de meest radicale vorm van verzet kan zijn.
{“blockType”:mv-promo-block”,”data”:{“imageDesktopUrl”https://images.fastcompany.com/image/upload/f_webp,q_auto,c_fit/wp-cms-2/2026/01/PhotoLVitaud.jpg”,”image MobileUrl ‘https://images.fastcompany.com/image/upload/f_webp,q_auto,c_fit/wp-cms-2/2026/01/PhotoLVitaud-11.jpg’, ‘eyebrow’: ‘headline’:u003EAbonnerenu003ES op Laetitia@Worku003C/strongu003E”,”dek ‘Vrouwen zijn de drijvende kracht achter de productiviteit van de wereld – het wordt tijd dat we er meer over praten. Ontdek een vrouwgerichte kijk op werk, van verborgen discriminatie tot culturele mythen over ouder worden en zorg. Mis het volgende nummer Laetitia@Work niet.’ Meer”,”ctaUrl”:http://laetitiaatwork.substack.com”, “theme”:{“bg”:#2b2d30″, “text”:#ffffff”, “eyebrow”:#9aa2aa”, “subhed”:#ffffff”, “buttonB g”#3b3f46”, “buttonHoverBg”:91472265,”buttonText”:false,”slug””}}
