Scheidsrechter Troy Nunley was moe.
Federale immigratieambtenaren hadden opnieuw zijn gezag genegeerd door een man opgesloten te houden in een detentiecentrum in Californië nadat Nunley zijn vrijlating had bevolen. Toen hij uiteindelijk werd vrijgelaten, werd de man zonder paspoort, rijbewijs of andere persoonlijke bezittingen de straat op gereden. De eis van de rechter om de spullen terug te geven werd met stilte beantwoord.
En dinsdag vaardigde Nunley, de hoofdrechter van het oostelijke district van Californië, een officiële sanctie en een boete van $250 uit aan procureur-generaal Jonathan Yu.
In een vernietigende volgorde legde Nunley uit waarom hij gedwongen werd zo’n zeldzame stap te zetten. De boete mag dan lager zijn geweest dan die voor sommige verkeersboetes, maar het is bijna ongehoord dat een rechter een openbare aanklager formeel vermant.
Zoals Yu zelf toegeeft, verdronk hij in zijn werk. In zijn bevel verhaalde Nunley de bewering van de advocaat dat hem de afgelopen drie maanden meer dan 300 vrijwel identieke zaken waren toegewezen, allemaal immigranten in hechtenis die beweerden dat ze zonder reden werden vastgehouden.
Uit gerechtelijke documenten blijkt dat in veel zaken in Californië oude Amerikaanse ingezetenen betrokken zijn die onverwachts in de gevangenis werden beland na routinematige controles bij immigratieambtenaren. Eén ervan was een Afghaan die de Amerikaanse oorlogsinspanning had geholpen. Nog een Cambodjaanse grootmoeder van acht kinderen die bijna vijftig jaar geleden als meisje de moordvelden van Pol Pot ontvluchtte.
Tot vorig jaar zouden de meesten tegen deportatie hebben gevochten na een korte hoorzitting met een immigratierechter. Nu is hun enige hoop op vrijlating het indienen van een habeas corpus – een juridische manoeuvre die ooit voorbehouden was aan terdoodveroordeelden en vermoedelijke terroristen – die de drukste federale rechtbanken van het land overspoelt met duizenden noodzaken.
De advocaat van de regering-Trump zei dat hij probeerde de situatie te ‘triageren’, maar Nunley ontdekte dat hij herhaaldelijk niet aan de regels voldeed, waardoor mensen met het recht om vrij rond te lopen achter de tralies bleven steken.
“De rechtbank is niet overtuigd”, schreef hij, terwijl hij de sancties uitvaardigde.
Het bevel kwam dagen nadat Nunley de ongebruikelijke stap had gezet om een ‘gerechtelijke noodtoestand’ uit te roepen in het district, dat bijna de helft van Californië bestrijkt en zich uitstrekt van de grens met Oregon tot de Mojave-woestijn in het binnenland van de staat, inclusief Fresno, Bakersfield en Sacramento.
Het afgelopen jaar heeft het Eastern District meer petities ontvangen van immigratie-gedetineerden dan bijna enig ander rechtsgebied in de Verenigde Staten: meer dan 2.700 sinds januari, vergeleken met minder dan 500 vorig jaar en slechts 18 in 2024. Soortgelijke crises spelen zich ook elders af, waarbij federale rechtbanken in Minnesota afgelopen winter kortstondig de regering-Trump in Minnesota terzijde hebben geschoven.
Gedetineerden worden op 10 juli 2025 achter hekken gezien in een ICE-detentiecentrum in Adelanto, Californië.
(Patrick T. Fallon/AFP via Getty Images)
In een interview met The Times zei Nunley dat het omgaan met de ongebreidelde activiteit sinds afgelopen zomer ‘alsof je met een knuppel op je hoofd wordt geslagen’.
‘We zijn de hele nacht wakker met deze gevallen’, zei hij.
Dit jaar hebben de zes actieve rechters van het Eastern District tot nu toe de vrijlating van bijna 2.000 mensen bevolen.
“Het merendeel van de gevallen die we zien, zijn gevallen waarin mensen niet mogen worden vastgehouden”, zei Nunley. “Ze zouden hoorzittingen moeten krijgen om te bepalen of ze wel of niet in dit land moeten blijven, en totdat ze die hoorzittingen krijgen, moeten ze vrij zijn.”
Sinds juli vorig jaar heeft het ministerie van Binnenlandse Veiligheid bevolen dat alle immigranten die het arresteert onderworpen worden aan “verplichte detentie” – een beleid dat voorheen alleen gold voor degenen die aan de grens werden opgepakt.
De verandering kwam vier dagen nadat president Trump een uitgavenwet ondertekende waarin 45 miljard dollar werd gereserveerd voor de uitbreiding van het federale immigratienetwerk.
“Dit is een belangrijke verandering geweest in de manier waarop de regering de wet heeft gelezen”, zegt My Khanh Ngo, een senior stafadvocaat bij het ACLU Immigrants’ Rights Project. “Bijna elke rechter die hiernaar heeft gekeken, is het ermee eens dat deze mensen een borgsom moeten krijgen, en toch zitten duizenden mensen nog steeds vast.”
Elizabeth Vega, 15, rechts, en Darlene Rumualdo, 15, van Torres High School sluiten zich aan bij vakbondsorganisatoren, leiders van geestelijken en immigrantenrechtengroepen om op 23 januari 2026 landelijk te protesteren tegen het harde optreden tegen immigratie in La Placita Olvera in het centrum van Los Angeles.
(Genaro Molina/Los Angeles Times)
Langdurig ingezetenen van de Verenigde Staten die ooit hebben gevochten om uit hun huizen te worden verwijderd – waar ze gemakkelijker bewijsmateriaal kunnen verzamelen om hun zaak te ondersteunen en advocaten te raadplegen – worden in plaats daarvan voor onbepaalde tijd vastgehouden.
Velen hebben geen strafblad. Sommigen wonen al zo lang in de Verenigde Staten dat de landen waar ze vandaan kwamen niet meer bestaan.
“Mensen worden opgesloten in dezelfde faciliteiten als mensen die beschuldigd worden van misdaden, mensen die veroordeeld zijn voor misdaden… en dan vertel je mensen dat je geen enkele kans hebt om eruit te komen”, zei Ngo. “Mensen vasthouden en hen niet de kans geven om uit detentie te komen, is een manier om mensen te dwingen hun eisen op te geven.”
Het habeas-proces kan weken of maanden duren, afhankelijk van de rechter en het district.
“Toen de immigratiezaken ons district bereikten, werden we harder getroffen dan wie dan ook buiten West-Texas”, zei Nunley. “In het begin hadden we meer gevallen dan wie dan ook.”
Tegenwoordig zijn gegevens verzameld door ProPublica en juridische activistische groepen, waaronder Initiatief voor transparantie van immigratierechtvaardigheid laat zien dat bijna een kwart van de ongeveer 30.000 actieve habeas-verzoekschriften in de Verenigde Staten bij rechtbanken in Californië zijn ingediend. Uit Nunley’s eigen tabellen blijkt dat de helft van de gevallen in Californië zich in zijn district afspeelt, waar een perfecte storm van verscherpte handhaving, een grote populatie arbeidsmigranten en een concentratie van detentiecentra een stroom van habeas-verzoekschriften veroorzaakten.
De zaken berusten op de grondwettelijke garantie van een eerlijk proces voordat hen hun leven, vrijheid of eigendom wordt ontnomen. Maar volgens gerechtelijke documenten heeft de regering in sommige gevallen betoogd dat “het Vijfde Amendement niet van toepassing is” op gedetineerde immigranten.
DOJ-advocaten die reageren op de vrijheidsbiedingen klagen nu regelmatig dat ze overweldigd worden door papierwerk.
Rechters die eraan gewend zijn overheidsadvocaten hun bevelen te laten naleven, zijn woedend geworden.
In het Central District van Californië, dat LA en omliggende gebieden omvat, schreef rechter Sunshine Sykes eerder dit jaar een vurige uitspraak waarin stond dat de regering-Trump ‘terreur aan niet-burgers’ toebrengt.
Sykes is een van de vele federale rechters in het hele land die hebben geprobeerd de regering te dwingen de hoorzittingen over obligaties te hervatten. Het 9e Amerikaanse Circuit Court of Appeals blokkeerde die beslissing in maart en liet het habeas-systeem voorlopig van kracht. Maar met uitdagingen of recente beslissingen over meerdere circuits zeggen experts dat de strijd voorbestemd is voor het Hooggerechtshof.
“ICE heeft de wet en de feiten aan zijn kant, en houdt zich aan alle rechterlijke bevelen totdat het uiteindelijk wordt afgewezen door de hoogste rechtbank van het land”, zei een woordvoerder van Homeland Security in een e-mail aan The Times.
Een vrouw houdt een “ICE hier niet welkom!” teken tijdens een dienst in San Pedro in januari.
(Gina Ferazzi/Los Angeles Times)
De advocaten die strijden voor de vrijlating van degenen die gevangen zitten onder het verplichte detentiebeleid van de regering-Trump zeggen dat ze aanvankelijk niet voorbereid waren op deze juridische strijd omdat deze vroeger uiterst zeldzaam waren.
De meeste federale rechters hadden vóór afgelopen zomer slechts een handvol habeas-verzoekschriften gezien – en toen kregen ze plotseling honderden verzoeken om noodhulp, aldus Jean Reisz, mededirecteur van de USC Immigration Clinic.
Reisz zei dat er pogingen worden ondernomen om pro bono juridische groepen te trainen in het effectief bepleiten van habeas-zaken, “maar het duurt een tijdje voordat ze op de hoogte zijn.”
Een federale agent vertelt bewoners dat ze terug moeten verhuizen na een schietpartij tijdens een immigratiehandhavingsoperatie in Willowbrook op 21 januari 2026.
(Genaro Molina/Los Angeles Times)
Tegelijkertijd, zegt Reisz, dringen advocaten er bij rechters die toezicht houden op de zaken op aan om snel te handelen, omdat eindeloze procedurele vertragingen ervoor zorgen dat mensen in de gevangenis blijven zitten.
“De meeste habeas-verzoekschriften omvatten een motie voor tijdelijke straatverboden, en daarvoor zijn noodbevelen van de rechtbanken vereist, waardoor de rechtbanken zeer snel moeten handelen”, aldus Reisz.
Bij de federale districtsrechtbanken van Californië blijven de achterstanden duizenden groot. Nunley zei dat het systeem moeite heeft om het aantal gevallen bij te houden.
“Er is niets dat zegt dat niet-burgers geen recht zouden moeten hebben op een eerlijk proces”, zei Nunley. ‘Het zijn onze mensen, ze wonen in ons district. Ze hebben recht op hetzelfde eerlijke proces waar jij en ik recht op hebben.’
