De politieke situatie in de Hoorn van Afrika wordt nog steeds gedomineerd door spanningen tussen Ethiopië en Eritrea.
De Ethiopische premier Abiy Ahmed laat daar weinig twijfel over bestaan: tijdens een televisieoptreden eerder deze week benadrukte hij dat het “op geen enkel moment mogelijk” is om Ethiopië te blijven zien als een land zonder land.
Het land verloor zijn toegang tot de Rode Zee toen Eritrea in 1993 na decennia van oorlog onafhankelijk werd.
Aanvankelijk stond een overeenkomst Ethiopië toe goederen belastingvrij te importeren via de Eritrese haven Assab.
Maar een hernieuwd grensconflict eind jaren negentig maakte een einde aan deze regeling.
LEES | Ethiopië verstevigt de greep op de media in de aanloop naar de verkiezingen in 2026
Tegenwoordig loopt een groot deel van de Ethiopische handel via Djibouti – een dure onderneming voor het geheel door land omgeven land.
Verzet tegen Ethiopische expansie
Abiy Ahmed wil deze afhankelijkheid verminderen, aldus politiek analist Abduraham Sayed.
“De reden dat hij hier nu op aandringt is niet omdat er geen toegang is tot de Rode Zee of tot havens in de buurt van Ethiopië”, vertelt hij aan DW.
Hoewel toegang al mogelijk is via buurlanden Djibouti en Somalië, wil Abiy Ahmed directe Ethiopische controle, waar de kuststaten zich tegen verzetten, zegt Sayed.
Het vredesakkoord uit 2018 tussen Ethiopië en Eritrea zou een goede kans hebben geboden.
Op deze basis, zegt Sayed, had Ethiopië een gemakkelijke toegang tot de zee kunnen garanderen, met enkele garanties op duurzaamheid en veiligheid.
De vredesinspanning leverde Abiy in 2019 de Nobelprijs voor de Vrede op – nu wijzen de tekenen opnieuw op een confrontatie met het buurland.
Sayed vermoedt dat de drang van Ethiopië om toegang te krijgen tot de zee “sterk wordt gedreven door externe belangen buiten de regio van de Hoorn van Afrika en dat de Ethiopische regering deze belangen eenvoudigweg implementeert als onderdeel van haar eigen agenda. Anders zou de toegang dan verzekerd zijn geweest.”
De Verenigde Arabische Emiraten worden beschouwd als een bondgenoot van Ethiopië.
De partners van Ethiopië staan onder druk
Hij verwijst naar de geostrategische partners van Ethiopië, voornamelijk de Verenigde Arabische Emiraten.
Maar de VAE staan onder druk, zegt Sayed: “Door de conflicten in de Perzische Golf zullen de VAE vroeg of laat gedwongen worden hun aanwezigheid en betrokkenheid in de Hoorn van Afrika te verminderen om zich te concentreren op de problemen in eigen land.”
Ethiopische legereenheden patrouilleren in de straten van de stad Mekelle in de Tigray-regio in het noorden van Ethiopië.
Minasse Wondimu Hailu/Anadolu Agency via Getty Images
Dit betekent dat Ethiopië minder steun kan verwachten bij een eventuele oorlog tegen Eritrea.
Premier Abiy eist sinds 2023 aparte toegang tot een zeehaven voor Ethiopië.
Zijn retoriek over deze kwestie is in de loop der jaren steeds intensiever geworden, zegt Guido Lanfranchi, onderzoeker bij het Nederlands Instituut voor Internationale Betrekkingen.
Eerder dit jaar meldden verschillende persbureaus dat Ethiopische regeringssoldaten en strijders uit Tigray gestationeerd waren langs de duizend kilometer lange grens van de regio met Eritrea.
Toch is de situatie nog niet uitgebroken in een oorlog.
De spanningen tussen Ethiopië en Eritrea escaleren al ruim een jaar en blijven op een vrij hoog niveau, zegt Lanfranchi.
“Nu lijkt het erop dat het gevaar geweken is en de oorlog is afgewend – wat onder meer te wijten is aan problemen zoals brandstoftekorten in de regio die verband houden met de crisis in Iran”, vertelt hij aan DW.
De dreiging van een burgeroorlog in Ethiopië blijft bestaan
“Dit betekent echter niet dat de internationale gemeenschap haar focus op deze crisis moet verminderen, aangezien de onderliggende redenen voor de rivaliteit tussen de twee partijen nog steeds bestaan”, zegt Lanfranchi.
Ethiopische veiligheidstroepen patrouilleren in de straten nadat het Ethiopische leger de controle over de stad Dessie, Amhara, heeft overgenomen van het rebellen Tigray People’s Liberation Front (TPLF) in Ethiopië
Minasse Wondimu Hailu/Anadolu Agency via Getty Images
Volgens Lanfranchi’s collega Amanuel Dessaglen Gedebo heeft Eritrea zelf nooit veel belangstelling gehad voor een direct conflict vanwege zijn zwakkere economische en militaire positie.
In plaats daarvan zijn er indirecte manoeuvres geweest, zoals het versterken van de banden met het Tigray People’s Liberation Front (TPLF) en het bieden van enige steun aan gewapende groepen zoals de etnische Amhara-militie Fano.
Eritrea heeft ook zijn banden met de regionale tegenstanders van Ethiopië, vooral Egypte, versterkt.
De oorlog tegen Iran, die de olieproducerende regio’s treft, heeft ertoe geleid dat de transport- en voedselprijzen in Ethiopië zijn gestegen.
Het heeft de toch al kwetsbare economische situatie verslechterd en een nieuwe militaire operatie is momenteel onmogelijk.
De huidige ‘pauze’ is echter slechts uitstel, zegt Amanuel tegen DW.
Volgens analisten is het centrale conflict in Ethiopië de aanhoudende fragiele situatie in Tigray.
Dit gaat door, ook al werd de twee jaar durende burgeroorlog in de noordelijke Ethiopische regio in november 2022 officieel beslecht met een overeenkomst.
Sindsdien wordt Tigray geregeerd door een interim-regering, benoemd door Addis Abeba, wiens mandaat in april met nog een jaar werd verlengd – ondanks kritiek van de TPLF.
Als reactie hierop heeft het TPLF onlangs de herinvoering van een regionaal parlement aangekondigd.
Een verkiezing voor dit orgaan was een van de aanleiding voor de Tigray-oorlog van 2020.
Waarnemers vrezen dat het gewapende conflict tussen de Ethiopische regering en regionale strijdkrachten opnieuw zou kunnen oplaaien.
Oorlog niet onvermijdelijk in Ethiopië
Gerrit Kurtz van het Duitse Instituut voor Internationale en Veiligheidszaken (SWP) vertelt DW dat hoewel externe en geopolitieke factoren het conflict in Ethiopië hebben verergerd, de multi-etnische staat niet kan worden gereduceerd tot de belangen van de partners.
Kurtz zegt dat het een escalatie zou zijn als Tigray een rivaliserende regering zou vestigen.
Hij voegt eraan toe dat, hoewel oorlog niet onvermijdelijk is, het een kwestie is van beide partijen die naar dominantie manoeuvreren.
Hoewel de TPLF Eritrea misschien als partner ziet, blijft de omvang van die steun in het geval van een oorlog met Ethiopië volgens Kurtz onzeker.
De komende algemene verkiezingen van 1 juni in Ethiopië zijn belangrijk voor de regerende Prosperity Party (PP) van Abiy Ahmed om de legitimiteit veilig te stellen.
Volgens analist Lanfranchi erfde de PP de politieke dominantie en het economische netwerk van haar voorganger, het Ethiopische Revolutionaire Democratische Volksfront.
De oppositie heeft weinig kans bij de verkiezingen, zegt Lanfranchi: “Vanuit het perspectief van Abiy heeft het weinig zin om de verkiezingen uit te stellen in de aanloop naar een militaire operatie.”
