De ‘Avatar’-franchise is het magnum opus van James Cameron: een enorm sciencefiction-epos waarin hij elk idee dat hij al tientallen jaren had, heeft gegoten. Het is een verhaal met meerdere bewegende delen en een enorme mythologie, en dat komt het duidelijkst naar voren in ‘Avatar: Fire and Ash’. Dat weten wij al een tijdje De ‘Avatar’-films zijn een familiesaga, met een verhaal dat veel groter is dan alleen Jake, maar dit is de film waarin dat idee duidelijk wordt.
“Fire and Ash” speelt zich af onmiddellijk na het einde van “The Way of Water”, en ziet Sullys weer op de vlucht. Deze keer zijn ze op de vlucht voor zowel een radicale groep Na’vi-fanaten op een kruistocht om het geloof van Eywa te vernietigen, als voor de RDA – die van plan zijn Spider gevangen te nemen en hem te bestuderen nadat hij op wonderbaarlijke wijze de eerste mens ooit is geworden die op natuurlijke wijze de lucht van Pandora kan inademen. Oh, en de RDA begaat nog steeds wreedheden tegen de natuur en slacht tulkun af uit winstbejag. Het is een visueel verbluffende film, maar ook de ‘Avatar’-film met het meeste plot en het meeste te zeggen. Het is verrassend religieus epos dat op meerdere niveaus presteert.
Deze film maakt duidelijk dat we verder gaan dan Jake Sully en belicht andere personages die waarschijnlijk de strijd in de toekomst zullen leiden – zoals Lo’ak (Britain Dalton), die nu de film vertelt, of Spider (Jack Champion) en Kiri (Sigourney Weaver), die als mysterieuze figuren zijn opgezet. Dan is er het enige personage dat zich het meest heldhaftig gedraagt in de film, waarbij hij een machtig leger verzamelt nadat hij een heel volk ervan heeft overtuigd hun manier van doen te veranderen. Dat klopt, het is Payakan de tulkun!
Payakan is de tragische held van Fire en Ash
Payakan was de doorbraakster van “The Way of Water” Camerons peperdure ‘Save the Whales’-kaskraker. Het personage heeft een geweldig ontwerp, straalt persoonlijkheid uit, en zijn passend tragische achtergrondverhaal zorgt er meteen voor dat je hem ertoe aanzet om sommige mensen te vermoorden. In “Fire and Ashes” is zijn boog echter rond.
In de nieuwe film wordt Payakan geconfronteerd met vergelding voor het helpen van Metkayina bij het aanvallen van de RDA in “The Way of Water”. Nadat hij is berecht in de coolste rechtszaal over ruimtewalvissen in de bioscoop, wordt hij verbannen omdat hij voortdurend probeert zijn mede-tulkoen mensen te laten vermoorden – hoe gerechtvaardigd ook. Dat wil zeggen, natuurlijk, totdat Payakan hen de dwaling van hun handelwijze laat inzien.
Dit is het stoutmoedigste idee dat Cameron in ‘Fire and Ash’ onderzoekt: dat pacifisme niet te vertrouwen is als het met vernietiging wordt geconfronteerd. Dit is de meest gewelddadige film in de saga tot nu toe, en de film waarin Cameron het meest openlijk is in zijn oproep om de wapens op te nemen tegen het imperialisme. De eerste “Avatar” kreeg zware kritiek vanwege zijn overbodige plot en de gelijkenis met films als “Dances With Wolves” en “FernGully”, die gaan over het opstaan om je huis te verdedigen tegen de koloniale machten. “Fire and Ash” voelt alsof Cameron het publiek letterlijk bij de schouders grijpt en tegen hen schreeuwt dat ze terug moeten vechten en het pacifisme moeten vergeten.
In tegenstelling tot andere films en series over revolutie, schildert Cameron oorlog niet af als iets slechts. Terugvechtende Na’vi worden niet als woedend of haatdragend afgeschilderd. Ze zijn hier volledig gerechtvaardigd, en de film vraagt je nooit om het standpunt van de kolonisator te vergeven of zelfs maar in overweging te nemen.
Payakans oproep tot actie
Cameron heeft toegegeven dat hij meer Payakan aan “Fire and Ash” heeft toegevoegd na de reactie op zijn debuut in de tweede film (via De verpakking), “Er was zo’n sterke emotionele reactie op Payakan als personage dat ik zijn rol in film drie moest opbouwen”, zei Cameron.
Payakan is echt een sleutelfiguur, een enorm belangrijk onderdeel van het verhaal, en ook de ontsnappingsheld van “Fire and Ash”. Hij is het die de tulkun-raad trotseert en die de matriarch (en haar smetteloze sieraden) ervan overtuigt om eindelijk te accepteren dat de tulkun óf hun wetten kunnen overschrijden en de RDA kunnen bevechten, óf dat ze kunnen sterven. Hij brengt het grootste leger naar de eindstrijd en stelt een strijdmacht veilig waarmee rekening moet worden gehouden voor de Pandora-alliantie.
Hebben we hiervan al iets gekregen in “De Weg van het Water?” Natuurlijk, maar die kritiek mist het punt van “Fire and Ashes”, omdat die herhaling hier een belangrijk doel dient. James Cameron haalt hier doelbewust thematische en plotelementen uit de tweede film terug om de gevaren van cycli en tradities te laten zien. We moesten herhalen hoe belangrijk de wet van niet-doden is voor de tulkun om te laten zien hoe monumentaal Payakan’s toespraak in het derde bedrijf is, omdat deze de hele clan ervan overtuigt te erkennen dat traditie nutteloos is wanneer ze met vernietiging worden geconfronteerd. Deze film gaat over de oudere generatie die beseft dat hun vijand niet eerlijk speelt en tradities niet respecteert, en over de jonge generatie die doorbreekt en manieren verandert om terug te vechten.
Jake Sully (Sam Worthington) mag dan het gezicht zijn van de ‘Avatar’-franchise, uiteindelijk moeten er overal in Pandora standbeelden en feestdagen worden opgericht voor zijn grootste held: Payakan de tulkun.
