Kredieten
Nathan Gardels is hoofdredacteur van Noema Magazine. Hij is tevens medeoprichter en senior adviseur van het Berggruen Instituut.
Het gevaarlijkste moment in de geopolitiek is wanneer de oude orde niet langer de overhand heeft, maar de nieuwe nog steeds onbeslist is.
In deze omstandigheden is er niet zozeer sprake van een vacuüm als wel van een wolk van onzekerheid. Alles hangt in de lucht. Verwachtingen, aannames en intenties zijn vervormd. Angst voor verloren voordeel in het licht van deze onbekende factoren, worstcasescenario’s drijven de opbouw van capaciteiten aan. Handelen in een dispuut is een wilde gok waarvan de mogelijke uitkomsten niet met zekerheid kunnen worden afgewogen.
Dit is de situatie waarin we ons vandaag de dag bevinden, nu we getuige zijn van de beginnende heropleving van grote machtssferen die op de proef worden gesteld in Venezuela, Oekraïne en Taiwan.
Een van de meer schokkende omkeringen van de regering-Trump is de ongegronde terugkeer naar de Monroe-doctrine, afgedwongen door kanonneerbootdiplomatie in Latijns-Amerika, vol met de opmerkelijke bewering dat het nationale erfgoed van de Venezolaanse oliebronnen terecht de provincie van Amerikaanse oliemaatschappijen is.
Zoals Trump hij heeft het zelf uitgedrukt in het weekend na Maduro’s gedurfde gevangenneming: “We hebben de Venezolaanse olie-industrie opgebouwd met Amerikaans talent, gedrevenheid en vaardigheid, en het socialistische regime heeft het van ons gestolen … Dit was een van de grootste diefstallen van Amerikaans eigendom in de geschiedenis van ons land.”
Het valt nog te bezien hoe de reden voor interventie samenvalt met die van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio claim hetonder de herstelde leiding van Amerikaanse bedrijven zal de olie-industrie ‘ten behoeve van het volk worden geëxploiteerd’.
Of het plan nu is om ‘het land te besturen’, zoals Trump het uitdrukte, of Rubio’s plan om de overblijfselen van het regime te dwingen zich aan de wil van de Verenigde Staten te onderwerpen, beide druisen regelrecht in tegen de afkeer van de MAGA-basis tegen mondiale inmenging, regimeverandering en ‘eeuwige oorlogen’. Wat dat kiesdistrict aanspreekt, is de speciale militaire operatie tegen drugskartels, hoewel de robuuste vraag om high te worden aan het thuisfront, die het aanbod zo lucratief stimuleert, zelden wordt genoemd.
Toegegeven, Maduro was een slecht zaad. Tussen de meeste andere landen in de regio ging geen liefde verloren voor de onderdrukkende caudillo in Caracas. Maar weinigen, vooral Mexico, zullen afstand doen van de nationalistische identiteit die hun heerschappij legitimeert door de terugkeer van imperiale oplegging vanuit het noorden te verwelkomen.
Nadat de Japanse premier in november had gezegd dat een aanval op Taiwan een nationale veiligheidsdreiging voor haar land zou zijn en een Amerikaanse wapenverkoop ter waarde van 11 miljard dollar aan het einde van het jaar om Taiwan als een verdedigbare ‘egel’ te versterken, voerde China de nauwste en meest agressieve oorlogsspelletjes ooit in de zeeën rond de eilanddemocratie. Het was bedoeld om de onbegrensde capaciteiten te demonstreren om de vaak uitgesproken intentie te verwezenlijken om Taiwan, indien nodig, met geweld weer in de nationale schoot te brengen.
“De uitkomst van deze strijd zal de aard van de volgende wereldorde bepalen wanneer deze terugkeert naar invloedssferen van grote macht.”
Ondanks urgente en voortdurende vredesbesprekingen over Oekraïne is het moeilijk voor te stellen dat de Russische president Vladimir Poetin ooit zijn visie van een herenigd ‘spiritueel Rusland’ zal wegonderhandelen. Zijn reactie op Amerikaanse en Europese voorstellen tot nu toe was het veinzen van belangstelling, terwijl hij in de wintermaanden de kwaadwillige militaire aanvallen op burgers en energie-infrastructuur verdubbelde.
Waarom zou Poetin, bij gebrek aan Europese vastberadenheid en paraat militair vermogen, terwijl de betrokkenheid van de VS afneemt, iets anders doen dan ingrijpen en wachten, terwijl hij zoveel mogelijk schade aanricht totdat hij zijn zin krijgt?
Als de dominostenen vallen
De uitkomst van deze strijd zal de aard van de volgende wereldorde bepalen wanneer deze terugkeert naar de invloedssferen van de supermachten.
Zoals het er nu voor staat, hangt de norm van onschendbare nationale soevereiniteit, vastgelegd in de orde van na de Tweede Wereldoorlog, aan een dun draadje, dat dagelijks verder wordt gerafeld door de eenzijdige overtredingen van de belangrijkste spelers in de wereld. Als je in beweging komt, zoals Rusland al heeft gedaan met de invasie van Oekraïne en de VS nu met het verdrijven van Maduro, worden de vallende dominostenen van de oude orde elders in beweging gezet. Is Taiwan de volgende in de rij?
Als iedereen ongestraft zijn zin krijgt, hoe zullen de anderen dan reageren?
Rusland en China zullen de Amerikaanse interventie in Venezuela zeker zien als toestemming en zelfs als rechtvaardiging om in hun eigen domein te doen wat zij ook willen. Terwijl de afhankelijkheid van Mexico van de Amerikaanse markten zijn manoeuvreerruimte zal beperken, zullen andere grootmachten in Latijns-Amerika, zoals Brazilië, onvermijdelijk proberen de banden met China te versterken als buffer tegen de terugkeer van het oude imperialisme, waardoor het continent opnieuw in een proxy-slagveld van de Koude Oorlog verandert.
Zullen de VS, als het erop aan komt, werkelijk het risico lopen oorlog te voeren met een verjongd, hightech en nucleair bewapend Middenrijk boven Taiwan, of simpelweg toegeven in naam van een pragmatische vrede?
Zullen de VS eindelijk genoeg krijgen van de afhankelijkheid van Europa van Amerikaanse middelen om Oekraïne te verdedigen en gewoon toegeven aan de vastberaden volharding van Poetin als een voldongen feit?
Uiteindelijk zou de logica van de hemisferische hegemonie de annexatie van Groenland en het Panamakanaal noodzakelijk achten om redenen van nationale veiligheid, vanwege de Russische invloed op het Noordpoolgebied en de mondiale assertiviteit van China.
Deze zich ontrafelende reeks van eventualiteiten in de komende jaren zal de contouren van de toekomst versterken.
Natuurlijk is succesvol verzet van de overklasten altijd mogelijk. In Oekraïne kan een verlengd staakt-het-vuren, net als in het verdeelde Korea, niet worden uitgesloten. Maar de ‘samenwerking van krachten’, zoals de Sovjets placht te zeggen, lijkt in lijn te zijn met de lotgevallen van de kleinere machten, die uiteindelijk misschien geen andere keus hebben dan de macht van de machtigste te huisvesten.
