PORTO ALEGRE, Brazilië — Toen president Trump vorig jaar terugkeerde naar het Witte Huis, verwachtten waarnemers in Brazilië onmiddellijke vijandigheid jegens de linkse president Luiz Inácio Lula da Silva, die in 2022 de extreemrechtse voormalige president en MAGA-bondgenoot Jair Bolsonaro had verslagen.
De verwachte botsing met Trump vond plaats in juli, toen hij tarieven van 40% oplegde aan de Braziliaanse export, de Amerikaanse visa van verschillende overheidsfunctionarissen introk en vervolgens sancties oplegde aan een rechter van het Hooggerechtshof, Alexandre de Moraes, die een proces tegen Bolsonaro en zijn staf voorzat.
Bolsonaro en anderen werden ervan beschuldigd een staatsgreep te willen plegen. Aanhangers van Bolsonaro braken in januari 2023 in overheidsgebouwen in, wat veel geweld in Brazilië veroorzaakte vergeleken met de bestorming van de Amerikaanse hoofdstad door Trump-aanhangers op 6 januari 2021.
Troef veroordeelde de vervolging van Bolsonaro als een heksenjacht en gepost op sociale media met de eis: “Dit proces moet onmiddellijk eindigen!”
Maar in november had het Witte Huis de tarieven op belangrijke Braziliaanse exportproducten zoals rundvlees en koffie verlaagd, en in december hief het de sancties tegen De Moraes op en begon het blijk te geven van waardering voor Lula. Er gaan nu geruchten dat Trump en Lula elkaar dit jaar zullen ontmoeten.
Forensische onderzoekers worden omlijst door een gebarsten raam dat werd beschadigd toen aanhangers van de voormalige president van Brazilië, Jair Bolsonaro, op 10 januari 2023 het gebouw van het Hooggerechtshof van het land in Brasilia bestormden.
(Eraldo Peres/Associated Press)
De verschuiving in de betrekkingen tussen de VS en Brazilië vond plaats, zeggen waarnemers, omdat Brazilië zich verzette tegen Trump over Bolsonaro en andere kwesties en het feit dat Brazilië iets heeft wat de VS willen: een grote voorraad zeldzame aardmineralen.
“De verwachting van Trump was dat Brazilië een bod (met betrekking tot Bolsonaro) op tafel zou leggen, maar dat gebeurde niet, vooral omdat de eisen die hij stelde een rode lijn overschreden en als interventionistisch werden gezien”, zegt Oliver Stuenkel, hoogleraar politieke wetenschappen aan de School of International Relations van de Getúlio Vargas Foundation in São Paulo. “Er was simpelweg geen enkele mogelijkheid dat Lula het Hooggerechtshof had kunnen vragen om te stoppen met de vervolging van Bolsonaro.”
Bolsonaro werd veroordeeld en zit nu een gevangenisstraf uit 27 jaar gevangenisstraf in de gevangenis.
Naast zijn pogingen om Braziliaanse rechters naar zijn hand te zetten ten aanzien van Bolsonaro, probeerde Trump te voorkomen dat Brazilië nieuwe regels zou opleggen aan grote technologiebedrijven om hen te dwingen de inhoud krachtiger te modereren. Ook die poging mislukte.
Sinds 2014 kunnen socialemediabedrijven in Brazilië een boete krijgen als ze zich niet aan rechterlijke bevelen houden. Afgelopen juli oordeelde het Hooggerechtshof echter dat deze bedrijven “de plicht hebben om voorzichtig te zijn” met betrekking tot inhoud die volgens de Braziliaanse wet crimineel wordt geacht. Ze zijn nu bijvoorbeeld verplicht om zonder voorafgaand verzoek berichten te verwijderen die racisme bevorderen, zelfmoord aanmoedigen of aanzetten tot het omverwerpen van de regering.
De regering-Trump hoopt nu toegang te krijgen tot de zeldzame aardmetalen van Brazilië, een klasse mineralen die cruciaal zijn voor hightechproducten zoals elektrische voertuigen en hardware voor datacenters voor kunstmatige intelligentie. Brazilië beschikt over de op één na grootste reserves ter wereld van deze kritische metalen, terwijl China volgens deze cijfers op de eerste plaats staat Amerikaans geologisch onderzoek.
“Op een gegeven moment besefte Trump dat Lula hem meer te bieden had, waaronder een vermindering van de inflatie in de levensmiddelensector (met een tariefverhoging), dan Bolsonaro, die werd gearresteerd, veroordeeld en zijn politieke belang in Brazilië heeft verloren”, zegt Bruna Santos, directeur van het Brazilië-programma bij de Inter-American Dialogue, een denktank in Washington.
In december schreef Trump, nadat hij telefonisch met Lula had gesproken, op zijn socialemediawebsite dat ze “het toneel hadden geëffend voor een zeer goede dialoog en overeenstemming tot ver in de toekomst” en dat “er veel goeds uit dit nieuw gevormde partnerschap zal voortkomen.”
Een groot deel van de hernieuwde goede wil jegens Brazilië komt voort uit Trumps doel om de Chinese dominantie op het gebied van zeldzame aardmetalen in de wereld aan te vechten. Voor 19 van de 20 strategische mineralenVolgens het International Energy Agency is het Aziatische land de grootste raffinaderij met een gemiddeld marktaandeel van 70%.
“Als we breder kijken, heeft de tweede termijn van president Trump duidelijk prioriteit gegeven aan hernieuwde samenwerking met partners op het westelijk halfrond, zowel om veiligheidsredenen als om de Chinese invloed in de regio tegen te gaan”, zegt Valentina Sader, directeur van het Adrienne Arsht Latin America Center van de Atlantic Council.
Op 4 februari kondigde vice-president JD Vance een poging aan om een alliantie te creëren die zich zou bezighouden met de mijnbouw, verwerking en handel in zeldzame aardmetalen. Het omvatte een lening van 565 miljoen dollar aan het bedrijf Serra Verde,
het enige bedrijf in Brazilië dat zeldzame aardmetalen wint. De enorme voorraden zeldzame metalen in het land blijven grotendeels onontgonnen vanwege een gebrek aan kapitaal en expertise.
Een dag nadat Vance de alliantie lanceerde, vertelde Lula aan de Braziliaanse nieuwswebsite UOL dat hij binnenkort een bezoek aan Washington zal regelen. Een van de onderwerpen op de agenda zullen zeldzame aardmetalen zijn.
“Een van de strategieën die we zien in de regering-Trump is om feitelijk een grote dreiging te uiten, hoge tarieven op te leggen en dan te kijken wat de andere kant bereid is op te geven en te bieden”, zei Stuenkel. “In sommige gevallen werkte het ook echt, maar niet bij Brazilië omdat het niet langer afhankelijk is van de VS”
Wat de tarieven betreft, werden sommige in november verlaagd nadat bleek dat deze zich richtten op bepaalde producten, zoals koffie, die essentieel zijn voor het dagelijks leven van Amerikanen. Vervolgens, na de recente uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof waarbij de tarieven van Trump ongeldig werden verklaard, zei de president introduceerde een nieuwe mondiale importbelasting van 15% met individuele product- en sectoruitzonderingen, zoals rundvlees en farmaceutische producten. Het resultaat komt echter nog steeds ten goede aan de Brazilianen.
Het nieuwe uitvoeringsbesluit vertegenwoordigd een daling van 13,6% van de totale tarieven versus Brazilië in vergelijking met het verleden, waardoor het land de grootste begunstigde van de beleidsverandering is, volgens Global Trade Alert, een non-profitplatform dat beleidsveranderingen in de wereldhandel volgt.
Het Witte Huis heft nog steeds een belasting van 40% op Brazilië’s staal en aluminium, maar de uitspraak van het Hooggerechtshof betekent volgens de National Confederation of Industry van het land een verlichting voor meer dan 21 miljard dollar aan Braziliaanse export naar de Verenigde Staten.
Mensen die maskers dragen met afbeeldingen van president Trump en de voormalige Braziliaanse president Jair Bolsonaro nemen deel aan een protest in São Paulo op 18 juli 2025.
(Nelson Almeida/AFP/Getty Images)
De regering-Trump heeft ernaar gestreefd de invloed van China op het westelijk halfrond tegen te gaan, maar veel landen in Zuid-Amerika zijn niet langer bereid om moedig afstand te nemen van China, dat in de jaren 2010 de belangrijkste handelspartner van het continent werd.
In feite zou de nadruk van Trump dat de Verenigde Staten macht hebben over “zijn halfrond” de aanwezigheid van Peking in Latijns-Amerika zelfs kunnen versterken, zei Stuenkel.
Verwijzend naar Javier Milei, de extreemrechtse president van Argentinië en een bondgenoot van Trump, zei Stuenkel: “Zelfs Milei, die een handelsovereenkomst met de VS heeft ondertekend, is niet van plan de economische banden met China, die enorm belangrijk zijn voor de Argentijnse economie, te verslechteren.”
In het geval van Brazilië is er ook sprake van een al lang bestaande diplomatieke traditie van niet-afstemming met de grote mogendheden van de wereld. Het land exporteert naar zowel de VS als China – voornamelijk staal-, brandstof- en ruimtevaartproducten voor de Amerikanen, en vooral sojabonen, ijzererts en ruwe olie voor de Chinezen.
“Het zou voor Brazilië onmogelijk zijn om te kiezen” tussen de Verenigde Staten en China, zei Santos. “Het zou de Braziliaanse industrie naar een fragmentatie kunnen duwen waarbij de ene zich richt op de Amerikaanse markt en de andere op de Chinese.”
Nakamura is een speciale correspondent die schrijft voor The Times onder auspiciën van het International Centre for Journalists.
