Sommige oorlogen beginnen langzaam, terwijl andere snel tot leven komen. Deze racet en transformeert landen, politiek en loyaliteiten in een spectaculair tempo.
Het is nog maar een paar dagen geleden dat Iraanse en Amerikaanse diplomaten in Genève bijeenkwamen om de details van een mogelijk nucleair akkoord te bespreken. Nu is de Ayatollah dood, samen met tientallen Iraanse leiders, terwijl Iraanse raketten worden afgevuurd op een aantal landen in deze regio. Het leven komt snel op ons af.
Wat wel duidelijk is, is dat Iran heeft drie ambities en moet ze allemaal tegelijkertijd verwezenlijken.
Ten eerste moet het een nieuwe leider vinden en een laag mensen die met hem meegaan. Die zoektocht wordt volgens de mensen in het land dermate versneld dat er binnen een week een nieuwe ayatollah kan worden benoemd, waardoor het mogelijk wordt opnieuw een centraal punt te vestigen.
Ten tweede wil Iran de wereld graag vertellen dat het hier het slachtoffer is – dat het te goeder trouw heeft onderhandeld en is bedrogen door zijn twee grootste vijanden, Amerika en Iran. Israël.
Het is zeker moeilijk in te zien hoe deze oorlog volgens het internationaal recht als legaal kan worden omschreven. Israël werd blijkbaar niet geconfronteerd met een onmiddellijke dreiging van Iran, en de VN-Veiligheidsraad gaf geen toestemming voor deze aanval. Bovendien heeft president Trump niet eens geprobeerd de steun van het Congres te verwerven.
Natuurlijk zijn zowel Israël als Amerika zich er terdege van bewust dat de Veiligheidsraad deze actie niet zou hebben gesteund – een veto van Rusland en waarschijnlijk China was onvermijdelijk. Ze zijn zich er ook van bewust dat de status van de VN zelden lager is geweest, waarbij Donald Trump (tot op zekere hoogte) en Benjamin Netanyahu (massaal, herhaaldelijk) de VN bekritiseerden als een mislukte poging.
De derde ambitie van Iran, en de meest voor de hand liggende op dit moment, is om van deze oorlog een regionaal conflict te maken. Acht maanden geleden had de twaalfdaagse oorlog vooral te maken met raketbombardementen tussen Israël en Iran. Deze keer is het heel anders.
Lees meer:
Het Iraanse volk bleef zonder stem achter toen de communicatie werd verbroken
Deze oorlog heeft enorme gevolgen voor de wereldeconomie
Nu heeft Iran de Golfstaten verstrikt en herhaaldelijk aangevallen. Er landde puin van een Saoedische olieraffinaderij en er vlogen raketten in de lucht boven Jordanië. Hezbollah, loyaal aan Khamenei, lanceerde een raketaanval op Israël vanuit Zuid-Libanon, wat leidde tot een woedende reactie waarbij meer dan dertig mensen om het leven kwamen.
De Straat van Hormuz is vrijwel nutteloos geworden, Qatar is gestopt met de verkoop van aardgas en de olieprijs is sterk gestegen. Zelfs een Britse luchtmachtbasis op Cyprus is aangevallen.
De golven van dit conflict verspreiden zich, en dat is precies wat Iran wil: een oorlog die het leven van een groot deel van de wereld ontwricht, allianties op de proef stelt en landen ertoe aanzet aan te dringen op een vroegtijdig einde.
Maar er kan hier een andere tactiek vanuit Iran zijn. Als de overblijfselen van het regime, vooral wat er nog over is van de leiding van de Revolutionaire Garde, geloven dat hun greep door het land wordt gewaardeerd, kunnen ze in de verleiding komen om nog een laatste grootsalvo te lanceren tegen de vele landen die zij als hun vijanden beschouwen.
Het is een angstaanjagend, angstaanjagend vooruitzicht. Is het mogelijk? Misschien, er wordt al jaren over gesproken. Maar zouden ze het ook daadwerkelijk doen, of is dit gewoon weer een zorgvuldig geënsceneerd stuk, een verschrikkelijke dreiging die de Iraniërs maar al te graag in de ether willen laten leven?
Als Iran van koers zou veranderen – of het nu autoritairder of gematigder zou worden, of zelfs zou overschakelen naar een geheel nieuwe regeringsvorm – zouden de domino-effecten enorm zijn. Het is in alle opzichten een land van cruciaal belang. En dit is een moeilijke, onzekere tijd in een regio vol langdurige volatiliteit.
‘Vertel me hoe dit afloopt’ was de uitspraak van generaal Petraeus toen hij werd geconfronteerd met het moeras in Irak, en het blijft een zeer relevante vraag, niet in de laatste plaats vandaag in Midden-Oosten.
We weten het antwoord eenvoudigweg niet, en het is niet duidelijk of Amerika of Israël deze vraag stellen. De les uit het verleden is dat het gemakkelijk is om een oorlog te beginnen, maar moeilijk om daarna weer op te bouwen. Nu, zelfs terwijl het Midden-Oosten het koor van luchtalarmsirenes weergalmt, wordt de toekomst vorm gegeven. Maar niemand weet precies hoe.
