Hoe de ‘arme man’s kruisraket’ de vergelding van Teheran vormgeeft

In de nasleep van de Israëlisch-Amerikaanse aanvallen op Iran horen Amerikaanse bondgenoten in de Perzische Golf een geluid waar Oekraïense soldaten al lang bang voor zijn: het aanvalsgezoem van de Shahed-136 ‘kamikaze’-drone.

De Shahed, die voor het eerst werd ontworpen in Iran, is nu al een hoofdbestanddeel van de moderne oorlogsvoering geworden, waarbij de strategische partner van Teheran, Rusland, de technologie exploiteert tijdens zijn jarenlange invasie van Oekraïne.

Nu zijn de drones – waarvan de meest geavanceerde de langeafstands Shahed-136 is – een centrale rol gaan spelen in de vergeldingsstrategie van Iran tegen de VS en zijn regionale bondgenoten, waarvan er tot nu toe duizenden zijn losgelaten.

Op het eerste gezicht is de Shahed onopvallend vergeleken met de allernieuwste wapentechnologieën, waarbij analisten het soms ‘de kruisraket van de arme man’ noemen.

Maar hoewel de Amerikaanse bondgenoten erin zijn geslaagd de overgrote meerderheid van de binnenkomende drones te onderscheppen met behulp van door de VS geleverde verdedigingssystemen zoals de ‘Patriot’-raket, zijn veel Shaheds er nog steeds in geslaagd hun doelen te raken.

Het Ministerie van Defensie van de Verenigde Arabische Emiraten zei dinsdag dat van de 941 Iraanse drones die sinds het begin van de oorlog met Iran zijn gedetecteerd, er 65 op zijn grondgebied zijn gevallen, waardoor havens, luchthavens, hotels en datacentra zijn beschadigd.

Analisten zeggen dat de sleutel tot hun effectiviteit in de cijfers ligt. De drones zijn relatief goedkoop en gemakkelijk in massa te produceren, vooral vergeleken met de geavanceerde systemen die worden gebruikt om zich ertegen te verdedigen.

Deze factoren maken de drone ideaal voor zwermen en overbelaste luchtverdediging, waarbij elke onderschepte drone ook een waardevoller ingezet verdedigingsmiddel vertegenwoordigt.

“De Shahed-136 heeft, naast andere onbemande luchtsystemen, staten als Rusland en Iran een goedkope manier gegeven om onevenredige kosten op te leggen”, zegt Patrycja Bazylczyk, analist bij het Missile Defense Project van het Center for Strategic and International Studies in Washington, DC.

“Ze dwingen tegenstanders om dure interceptors te verspillen aan goedkope drones, macht te projecteren en een constante psychologische last te creëren voor de burgerbevolking.”

ONS rapporten van de overheid beschrijven de Shahed-136 als een onbemand luchtvaartuig voor eenrichtingsaanvallen, geproduceerd door Iraanse eenheden die banden hebben met de Islamitische Revolutionaire Garde.

Vergeleken met ballistische raketten vliegen de drones laag en langzaam, leveren ze een relatief bescheiden lading en zijn ze beperkt tot voornamelijk vaste doelen, vertelde Behnam Ben Taleblu, senior directeur van het Iran-programma bij de Foundation for Defense of Democracies, aan CNBC.

Publieke schattingen suggereren dat individuele Shahed-drones tussen de 20.000 en 50.000 dollar kunnen kosten. Ballistische raketten en kruisraketten kunnen daarentegen elk miljoenen dollars kosten.

In die zin dienen de Shahed en zijn equivalenten ‘in feite als de ‘kruisraket’ van de arme man, en bieden ze een manier om tegenstanders ‘goedkoop’ aan te vallen en lastig te vallen, zei Taleblu.

Voor Iran, dat te maken heeft met zowel internationale sancties als beperkingen op de verwerving van geavanceerde wapens, is dit kostenvoordeel aanzienlijk.

Ondertussen kunnen de luchtverdedigingssystemen die door de Golfstaten en Israël worden gebruikt, kosten met zich meebrengen tussen $ 3 miljoen en 12 miljoen dollar per interceptorvolgens begrotingsdocumenten van het Amerikaanse ministerie van Defensie.

Dit verschil in kosten werpt een ernstig probleem op voor de vijanden van Iran: luchtverdedigingssystemen beschikken over een beperkt aantal verdedigingsraketten, waarbij elk onderschept doel een waardevol uitgegeven bezit vertegenwoordigt.

In een uitputtingsoorlog zouden de drones dus door Teheran kunnen worden gebruikt om de luchtverdediging te verslijten en deze open te stellen voor schadelijkere aanvallen, zeggen analisten.

“De logica is om drones vroeg in te zetten en ballistische raketten lange tijd vast te houden”, aldus Bazylczyk van CSIS.

Ze voegde eraan toe dat het vermogen van Iran om het massale gebruik van drones in stand te houden, zal afhangen van zijn voorraden en van zijn vermogen om zijn toeleveringsketen en productielocaties te beschermen.

De VS hebben lang geprobeerd de Iraanse productie van de Shahed-136 te verstoren en hebben dit onlangs opgelegd nieuwe sancties gericht op vermoedelijke leveranciers van componenten in heel Turkije en de VAE.

De Russische productie van Shahed-drones laat echter zien dat dergelijke systemen in oorlogstijd en onder gerichte sancties op grote schaal kunnen worden vervaardigd.

Amerikaanse functionarissen vereisten Woensdag had Iran meer dan 2.000 drones het conflict in gestuurd. Er wordt echter aangenomen dat het land grote voorraden heeft en mogelijk enkele honderden per week kan produceren, zeggen militaire experts naar verluidt vertelde De Nationale krant.

“De Golflanden lopen het risico hun interceptors uit te putten, tenzij ze voorzichtiger zijn wanneer ze die interceptors lanceren”, zegt Joze Pelayo, een veiligheidsanalist voor het Midden-Oosten bij de denktank van de Atlantic Council.

“Uitputting is niet aanstaande, maar het blijft een dringend probleem”, zei hij. Maar aanvallen op meerdere fronten door Iraanse bondgenoten zoals Hezbollah en de Houthi’s kunnen ertoe leiden dat de voorraden binnen enkele dagen uitgeput raken, voegde hij eraan toe.

Sommige analisten heeft gesuggereerd dat Iran heeft geput uit de uitgebreide Russische ervaring op het slagveld met de drones, inclusief aanpassingen zoals anti-jamming antennes, elektronische oorlogsvoeringbestendige navigatie en nieuwe kernkoppen.

Deze kernkoppen vervoeren doorgaans 30 kg tot 50 kg aan explosieven en kunnen een flinke klap uitdelen, vooral als ze in grote zwermen worden gebruikt. Geavanceerde versies hebben een bereik van wel 2000 kilometer.

Michael Connell, een Midden-Oostenspecialist bij het Center for Naval Analyses, zei dat de Shahed-136 zo effectief is gebleken dat de Verenigde Staten hem hebben reverse-engineered en zijn eigen versie op het slagveld tegen Iraanse doelen hebben ingezet.

Bij zijn aanvallen op Iran afgelopen weekend heeft het Amerikaanse Centrale Commando bevestigd dat het zijn drones naar het voorbeeld van Shahed voor het eerst in de strijd had gebruikt.

Nu onbemande aanvalsdrones een vast onderdeel van het moderne slagveld worden, evolueren ook de methoden om ermee om te gaan.

Volgens Taleblu van de Foundation for Defense of Democracies heeft Oekraïne enig succes geboekt bij het neerschieten van drones met straaljagerkanonvuur, een duurzamer afschrikmiddel dan geavanceerde raketonderscheppers.

Oekraïne ook onlangs baanbrekend de ontwikkeling van goedkopere, in massa geproduceerde interceptors, waarvan Kiev beweert dat ze de Shahed kunnen tegenhouden.

Verwacht wordt dat de Perzische Golf van deze aanpak zal leren. Het Pentagon en minstens één regering in de regio zijn dat wel naar verluidt in de onderhandelingen om de goedkopere interceptors van Oekraïense makelij te kopen.

Ondertussen zegt het ministerie van Defensie van Qatar dat het zijn luchtmachtvliegtuigen gebruikt om Iraanse aanvallen te onderscheppen, waaronder Shahed-drones, samen met luchtverdediging op de grond.

Elektronische oorlogsvoering gericht op de GPS van de Shahed, evenals korteafstandsraketten en gerichte energiesystemen zoals de Israëlische Iron Beam, zijn ook aanzienlijk goedkoper in gebruik dan traditionele interceptors.

Toch ontberen de Golfstaten momenteel snelle, grootschalige anti-dronecapaciteiten, en het ontwikkelen en inzetten van dergelijke systemen zou waarschijnlijk jaren duren, zei Pelayo van de Atlantische Raad.