DhurandharHet gevaarlijkste idee van regisseur Aditya Dhar is dat regisseur Aditya Dhar zich een Indiase staat voorstelt die wordt bestuurd door een diepe staat – een inlichtingenapparaat dat geen verantwoording hoeft af te leggen aan het parlement, de rechtbanken of het electoraat, merkt Syed Firdaus Ashraf op.
AFBEELDING: Ranveer Singh binnen Dhurandhar.
Als je kijkt Dhurandhar van dichtbij wordt het moeilijk om de vele flagrante mazen erin te negeren.
Als journalist moet je je afvragen hoe deze onnauwkeurigheden aan de aandacht van regisseur Aditya Dhar zijn ontsnapt, gezien zijn reputatie voor nauwgezet onderzoek.
Of misschien moet de vraag anders worden geformuleerd: werden deze mazen in de wet opzettelijk genegeerd omdat historische nauwkeurigheid nooit de prioriteit van de film was?
In de kern, Dhurandhar beweert het verhaal te zijn van een Indiase spion (gespeeld door Ranveer Singh) die Karachi’s criminele onderwereld infiltreert om vijanden van de Indiase staat te elimineren.
Maar wat het feitelijk oplevert is een nauwelijks verhuld ideologisch verhaal – een verhaal dat een machtig, onverantwoordelijk inlichtingenapparaat verdedigt en tegelijkertijd op subtiele wijze de Indiase democratische instellingen ondermijnt.
De film lijkt meer op propaganda die het idee normaliseert van een ‘diepe staat’ die India controleert, dan op een gegronde spionagethriller.
De problemen beginnen al in de allereerste scène.
Dhurandhar opent met afbeeldingen van geblinddoekte mannen en vrouwen aan boord van de gekaapte Air India IC 814 in Kandahar.
Oppervlakkig onderzoek zou hebben uitgewezen dat deze voorstelling feitelijk onjuist is.
Tijdens de kaping van IC 814 in 1999 werden alle vrouwen en kinderen in Dubai van boord gehaald voordat de vlucht verder ging naar Kandahar.
Dit is niet een minder creatieve vrijheid; het is een fundamentele verkeerde voorstelling van een traumatische nationale gebeurtenis.
Wanneer een filmmaker ervoor kiest echte gebeurtenissen na te bootsen, wordt nauwkeurigheid een morele verantwoordelijkheid.
FOTO: R Madhavan i Dhurandhar.
Naarmate het verhaal zich ontvouwt, wordt dat duidelijk Dhurandhar gaat minder over de nationale veiligheid en meer over het persoonlijke wereldbeeld van een machtige inlichtingenofficier genaamd Ajay Sanyal (gespeeld door R Madhavan), een personage vergelijkbaar met Ajit Kumar Doval, de gepensioneerde directeur van de inlichtingendienst die momenteel de nationale veiligheidsadviseur is.
In de film wordt Sanyal afgeschilderd als de ultieme autoriteit op het gebied van patriottisme, moraliteit en nationaal belang.
Zijn oordelen negeren gekozen regeringen, democratische processen en institutionele verantwoordelijkheid.
Zijn politieke vooroordelen zijn niet subtiel. Ze zijn open, onbeschaamd en vormen de kern van de ideologische ruggengraat van de film.
De democratisch gekozen regering van de United Progressive Alliance, onder leiding van dr. Manmohan Singh in 2004 en 2009, wordt afgeschilderd als zwak, gecompromitteerd en samenwerking op het gebied van de inlichtingendiensten onwaardig.
Dhurandhar suggereert dat het nationale belang, zoals gedefinieerd door deze inlichtingenofficier, voorrang heeft op het mandaat dat het Indiase volk aan de regering heeft gegeven.
Dit is een zeer verontrustend uitgangspunt.
India is een constitutionele democratie waar de soevereiniteit bij het volk berust, en niet bij de inlichtingendiensten of ongekozen functionarissen.
Wanneer een film een inlichtingenofficier verheerlijkt die informatie achterhoudt, resultaten manipuleert en wacht tot een ‘regering naar zijn zin’ aan de macht komt, gaat het van fictie naar ideologische indoctrinatie.
Dhurandhar begint met een disclaimer waarin wordt beweerd dat alle personages en gebeurtenissen fictief zijn.
Toch zijn er nog steeds beelden te zien van de terroristische aanslagen in Mumbai op 26/11.
Je kunt geen fictie claimen terwijl je selectief echte tragedies invoegt om authenticiteit aan je verhaal te verlenen.
Dit selectieve realisme is niet toevallig. Het is manipulatief.
Hierin schuilt het gevaarlijkste idee van de film: regisseur Aditya Dhar stelt zich een Indiase staat voor die wordt bestuurd door een diepe staat: een inlichtingenapparaat dat geen verantwoording hoeft af te leggen aan het parlement, de rechtbanken of de kiezers.
Een toekomstig politiek systeem waarin niet-gekozen functionarissen beslissen wanneer de Indiase democratie ‘geschikt’ is om te functioneren.
Dit idee weerspiegelt op griezelige wijze de kritiek van de voormalige Pakistaanse premier Nawaz Sharif op de machtsstructuur van zijn land.
Sharif zei beroemd dat het Pakistaanse leger ‘een staat binnen een staat’ was geworden en later ‘een staat boven de staat’.
Dhurandhar normaliseert dit traject voor India – en het applaus dat het heeft ontvangen van delen van het publiek zou iedereen die waarde hecht aan democratisch bestuur zorgen moeten baren.
FOTO: Akshaye Khanna in Dhurandhar.
De minachting van de film voor de door het Congres geleide UPA-regering is niet louter politiek. Het is wraakzuchtig.
Ajay Sanyal, de inlichtingenofficier, spreekt expliciet zijn wens uit voor een toekomstige heerser die de circulatie van vals geld zou stoppen en de slachthuizen hard zou aanpakken.
Het rechtvaardigt met terugwerkende kracht de demonetisering en het verbod op rundvlees, opgelegd door door de BJP geregeerde staten, door deze af te schilderen als daden van nationale zuivering die al lang hadden moeten plaatsvinden.
De zogenoemde Roze Revolutie, waar premier Narendra Modi tijdens de campagne van 2014 vaak een beroep op deed, vindt ideologische bevestiging in de film.
De vervorming wordt zelfs nog opzienbarender in de weergave van de aanslagen van 26/11.
De film laat volledig de rol weg van de Indiase terrorist Abu Jundal (Syed Zabiuddin Ansari) die aanwezig was in de controlekamer in Karachi en de terroristen in Mumbai regisseerde tijdens die verschrikkelijke dagen en nachten van 26, 27, 28 november 2008.
Wat Dhurandhar negeert gemakshalve het feit dat de UPA-regering Abu Jundal heeft geïdentificeerd, hem heeft getraceerd naar Saoedi-Arabië en hem heeft uitgeleverd aan India.
Dit was een van de belangrijkste antiterroristische successen tijdens het Congresregime.
Tegenwoordig zit Jundal nog steeds gevangen in een Indiase gevangenis, een bewijs van deze operatie.
De stilte van de film over deze voorstelling is veelzeggend; het past niet in het verhaal van een zwakke en incompetente UPA-regering.
Het debat over valse valuta daalt verder naar een historisch dieptepunt en treft oppositieleiders.
Dhurandhar suggereert dat een minister en zijn zoon opzettelijk nep-Indiaas geld vanuit Pakistan lieten circuleren. Dit grenst aan godslastering.
Hoewel deze minister en zijn zoon later op grond van andere aanklachten door de regering-Modi werden gearresteerd, werd er nooit een zaak bewezen – of zelfs maar serieus vervolgd – met betrekking tot vals geld.
Als dergelijke beweringen geloofwaardig waren, waarom zijn ze dan nooit juridisch onderbouwd?
Ironisch genoeg was de enige persoon die onder de loep werd genomen de toenmalige minister van Financiën, tegen wie het CBI een zaak had aangespannen die tot nu toe geen concreet resultaat heeft opgeleverd.
Dat ook omdat de minister van Financiën meedeed aan Bharat Jodo Yatra van Rahul Gandhi.
Deze selectieve targeting van individuen versterkt op zijn beurt de ideologische vooringenomenheid van de film.
Concluderend, Dhurandhar is niet alleen een gebrekkige spionagethriller, het is een filmisch manifest.
Het verheerlijkt autoritaire instincten, ondermijnt de democratische legitimiteit en bevordert het idee dat niet-gekozen machtsbemiddelaars weten wat het beste is voor de natie.
Door dit te doen, vervaagt het op gevaarlijke wijze de grens tussen patriottisme en propaganda.
Cinema heeft een enorme macht om het publieke bewustzijn vorm te geven.
Als die macht wordt gebruikt om een ‘staat binnen een staat’ te normaliseren, is dat niet alleen maar slecht filmmaken.
Het is een waarschuwingssignaal.
Foto’s samengesteld door Manisha Kotian/Rediff
