Gerald Barry is de zeldzame operacomponist van vandaag met een droge humor. Bestaat er zoiets als een natte humor, het tegenovergestelde van de uitgedroogde humor, want die heeft hij ook. Hij is Iers. Er zit iets Beckett in hem. En een dosis Oscar Wilde.
In opdracht van de Britse componist Thomas Adès heeft het Los Angeles Philharmonic de afgelopen twintig jaar de Amerikaanse of wereldpremières gegeven van vier Barry-opera’s in de nieuwe muziekserie Green Umbrella, allemaal gedirigeerd door Adès. De eerste, “De triomf van schoonheid en bedrog” leek de waanzin tot bizarre opera-extremen te brengen, wat ertoe leidde dat het orkest de volgende drie opdracht gaf. “Het belang van Ernest zijn” En “Alice’s avonturen onder de grond,” in respectievelijk 2011 en 2016 bleken ze stuk voor stuk grappiger en uitbundiger muzikaal spektakel dan het vorige.
Dinsdagavond gaven de LA Phil New Music Group en een cast van buitengewone zangers de Amerikaanse première van “Salome” in de Walt Disney Concert Hall. Daar gaan we weer.
De omschrijving van de componist (die tevens zijn librettist is) kan nauwelijks beter. Hij heeft Wilde’s spel gehalveerd. En in die helft werd een andere, minder bekende kant van de maan onderzocht, vertegenwoordigd door Richard Strauss’ bekende ‘Salome’, die hielp het 20e-eeuwse operamodernisme in te luiden. Barry zegt dat zijn ‘Salome’ ‘een opera is over voyeurisme, de maan, Frans, God, straf voor zonde, misverstanden, seks, metronoom, zelfmoord, hysterie, honger, bloed, typen, correcte spraak, onvruchtbaarheid, de ‘Blauwe Donau’, koorts, kunst, Wilde, dromen, onthoofding, Frankenstein.
Echter geen naaktheid en geen dansen. Salome is typiste. Haar dans van de zeven sluiers is sexy schrijven.
Barry begint waar Wilde begint, en Strauss (die het originele stuk op de voet volgt) met een paar soldaten in het hof van Herodes die naar de maan kijken, een maan getroffen door de schoonheid van Herodes’ dochter Salome. Salome heeft andere ideeën. Ze wordt op perverse wijze meegenomen met Johannes de Doper, opgesloten in een waterbak en profeteert onheil voor de decadente, goddeloze heidenen, vooral Salome. Dit alles wordt gemakkelijk geregistreerd op Barry’s Dada Absurdity Meter.
Toch heeft Barry een orakelvisie. Hij pleit voor klaroenmelodie, waarbij elke noot een gebeurtenis is, aangezien hij wordt aangeslagen door het koper en de lagere snaren als hamerende stekels in de grond. Harmonieën kunnen rauw zijn. Er is een Stravinsky-kwaliteit, maar niets is ooit voorspelbaar.
De orkestrale inleiding tot “Salome” is zo. Maar het gaat snel. Behalve Salome worden de karakters niet genoemd, maar eerder als typen behandeld. Johannes de Doper is de gevangene. Herodes en Herodias zijn de koning en de koningin. Iedereen heeft wel een beetje Alice in Wonderland in zich.
The Prisoner zou zo uit een Godard-film kunnen komen. Hij spreekt alleen Frans (Wilde’s toneelstuk werd voor het eerst in het Frans gepubliceerd in 1893). Hij praat meer dan dat hij zingt en merkt overal waar hij kijkt verontwaardiging op. De ondertitels laten met opzet veel van wat hij zegt niet vertalen, waardoor het publiek erop kan vertrouwen dat zijn domme gesproken toon en domme melodieën betekenis hebben. Zijn manier om de ongepaste avances van Salome ongeduldig af te wijzen, is door haar zanglessen te geven.
Dat is het laatste wat ze nodig heeft. Haar rol wordt, net als Alice in Barry’s eerdere opera, verlevendigd door heerlijk krakende hoge noten op onverwachte plekken. Ze is Barbie met uitzonderlijke intelligentie en groteske seksuele fantasieën. Sopraan Alison Scherzer, die te zien was in Barry’s andere opera’s en in Adès’ ‘Powder Her Face’, is spectaculair.
Iedereen is raar. De halfgekke koning, prachtig gezongen door de altijd verontrustende Timur, begeert Salome door te spreken en te zingen met verschillende snelheden die hij kiest op een metronoom, terwijl hij haar overhaalt om voor hem te schrijven. Als ze aanvankelijk weigert, laat de koning iedereen ‘The Blue Danube’ zingen, want dat is wat je doet als Salome niet sexy tegen je wil zijn.
De enorm verachtelijke koningin van Sara Hershkowitz voegt nog meer sopraanglorie toe. Bariton Vincent Casagrande, een heerlijk chagrijnige gevangene, vertelt ons dat alleen zieke mensen dromen, en natuurlijk komt iedereen op het podium automatisch in een droomtoestand terecht.
De schok van Wilde’s toneelstuk, versterkt in de opera van Strauss, is de pure gruwel van Salome, die als beloning voor haar striptease het onthoofde hoofd eist van de profeet wiens bloedige lippen ze wil kussen. In dit geval leidt haar typen, begeleid door de twee soldaten (Justin Hopkins en Karl Huml) op hun eigen typemachines, tot een verminking in Frankenstein-stijl. Het gruwelijke einde is niet ongelukkig.
Barry’s partituur blijft net zo beklijvend als zijn gevoel voor drama. Hij speelt met ons gevoel van normaliteit. Vaak gebruikt hij de instrumentalisten in het kamerorkest als theatrale karakters. Het ensemble spreekt de zangers tegen, maar complimenteert hen ook. Adès, die zijn eigen onvoorspelbare grillige kant heeft, gedraagt zich alsof hij de partituur zelf heeft geschreven en deelt zijn plezier met elk verrukkelijk effect.
De première van ‘Salome’, gepland voor 2021 in Disney, werd verstoord door de pandemie. Het eerste optreden vond dus vorig jaar plaats in Maagdenburg, Duitsland. Barry zei dinsdag in de Upbeat Live voorafgaand aan het concert dat hij vaak blijer wordt van concertoptredens, zoals deze groene paraplu. Hij heeft een goede reden.
De magie van deze ‘Salome’ is de transcendentie van dwaasheid naar acceptatie. Wanneer het wordt gepresenteerd zonder een theatraal aspect, maar als een privéproces van verbeelding, wordt het een overdadig liefdevol tegengif voor het feit dat we de absurditeit van de wereld maar al te vaak alleen maar accepteren als een tragedie die onder oordelen kan worden gerold.
