TOKIO — Het doorgeven van een naam door generaties heen is een centraal onderdeel van de traditionele Japanse theaterkunst van Kabuki, en die ceremonie wordt om de paar jaar gevierd in theaters en bij speciale evenementen.
Nu vindt het ritueel plaats met de achtste Kikugoro, die de eer heeft doorgegeven van zijn 83-jarige vader, de zevende Kikugoro, die op zijn beurt die naam van zijn vader kreeg.
“Het aannemen van de naam gaat over het overnemen van de geest en de verantwoordelijkheid die is gecreëerd en doorgegeven door generaties van degenen die ons voorgingen”, vertelde de jongere Kikugoro, Kazuyasu Terajima, onlangs aan verslaggevers.
“De taak van de kabuki-acteur is om voort te zetten en te ontwikkelen wat we in het heden van onze voorgangers hebben geërfd en ervoor te zorgen dat het wordt doorgegeven aan degenen die na ons komen.”
Een andere bekende familienaam in Kabuki is Danjurowiens naamreeks voor de 13e Danjuro plaatsvond in 2022.
Kabuki dateert uit de 17e eeuw en is nog steeds springlevend in het moderne Japan. De hitfilm ‘Kokuho’, genomineerd voor de Oscars voor make-up en haarstyling van dit jaar, is een bewijs van Kabuki’s aanhoudende populariteit en werd de best scorende binnenlandse live-actionfilm in de Japanse filmgeschiedenis.
Kabuki toont hartverscheurende verhalen over dappere samoerai die een verborgen identiteit aannemen om onrecht te wreken, of een mooi meisje dat in een slang verandert, waarbij livemuziek, dans en zang worden gecombineerd met gestileerd acteren – met alle rollen van mannen, gekleed in kleurrijke kostuums en gepolijste make-up.
De Kabuki-acteurs gespecialiseerd in vrouwelijke rollen worden “onnagata” genoemd, terwijl anderen, zoals Kikugoro, zowel mannen als vrouwen spelen.
Wat westerlingen vaak opvalt aan Kabuki is het volledig opgeven van elke poging om de werkelijkheid weer te geven, zoals dingen aan de oppervlakte kunnen lijken, of hoe mensen zich natuurlijk gedragen. De acteurs nemen dramatische poses aan, genaamd “mie”, in het midden van hun rijen om het idee van moed of ontsnapping aan vervolging duidelijk te maken. Deskundigen noemen dat moment het overbrengen van een beeld, een moment dat vaak wordt geaccentueerd door het ritmische gekletter van twee stukken hout, dat op een piano lijkt.
De regels van de acteurs worden vaak gespeeld in het zingen van poëzie. De livemuziek is een integraal onderdeel van het spektakel, met donderende gigantische trommels die donder oproepen of, wanneer ze zachter worden gespeeld, zacht vallende sneeuw. Klokkengelui kan zwevende vlinders uitbeelden.
De achtergrond is een ronddraaiend spectaculair decor, zoals kersenbomen die roze papieren bladeren laten zien. Toneelstukken kunnen elementen van acrobatiek bevatten, zoals een acteur die een vos speelt, danst van vreugde, opgehangen aan draden aan het plafond.
Een van de leuke aspecten van Kabuki zijn de kostuum- en karakterveranderingen die direct op het podium voor het publiek plaatsvinden, waardoor een menselijk personage bijvoorbeeld in een demon verandert, soms met de hulp van toneelknechten die anonieme zwarte kostuums dragen die “kurogo” worden genoemd.
Toch zijn de parallellen met het Shakespeare-theater groot. Een populair toneelstuk, “The Love Suicides at Sonezaki”, gaat over jonge geliefden die ervoor kiezen om samen te sterven, een Romeo en Julia van Kabuki.
De parallellen zijn toevallig. Chikamatsu Monzaemon, die het werk schreef voor het Japanse poppentheater Bunraku, leefde in de 18e-eeuwse isolationistische Tokugawa-periode in Japan en zou Shakespeare nooit hebben gelezen, die decennia vóór Chikamatsu hetzelfde liefdesverhaal had geschreven.
Voor de nieuwe Kikugoro, de 48-jarige Terajima, is het een rol waarin hij net als zijn voorgangers is geboren. Hij traint al sinds zijn kindertijd, maar benadrukte dat hij er geen moeite mee heeft of aarzelt om vanaf zijn geboorte voorbestemd te zijn om Kikugoro te zijn.
“Ik was absoluut dol op en bewonderde mijn voorgangers”, zei hij vorige maand in de Foreign Correspondents’ Club in Tokio.
“Allereerst ben ik vervuld van dankbaarheid jegens onze voorgangers die geweldige werken hebben gemaakt waar de generaties daarna nog steeds van houden. Ik ben dus dankbaar dat ik in de familie van zulke voorouders ben geboren.”
Terajima zat naast zijn 12-jarige zoon Kazufumi, die op zijn beurt de naam zal aannemen die hij voorheen had: Kikunosuke. Het is de naam van de jongere acteur in die familie, van generatie op generatie doorgegeven als de naam Kikugoro.
Kikunosuke zei dat hij het heerlijk vindt om Kabuki-acteur te zijn, hoewel hij als normaal kind ook van videogames en de Japanse rockband Mrs. Green Apple houdt.
Het is hard werken, zei hij, waarbij je elke ochtend moet rennen, op zijn dieet moet letten en vroeg naar bed moet.
“Het is niet alleen lichamelijk zwaar. Het is ook mentaal behoorlijk zwaar, en dat heb ik ooit op mijn ouders afgereageerd”, zei hij met een glimlach, terwijl hij zich met een gecontroleerde professionele houding ver boven zijn leeftijd uitte.
Het naamgevingsritueel, genaamd ‘shumei’, dat vorig jaar voor vader en zoon begon tijdens verschillende optredens in heel Japan, gaat dit jaar door.
James R. Brandon, een Amerikaan die zijn studiebeurs aan Kabuki wijdde, beschrijft dat het zich concentreert op een soort code: ‘een theater waarin de kunst van het acteren centraal staat en waarin toneelschrijver en acteur samenwerken om de unieke stijl van optreden te bereiken die alleen in Kabuki te vinden is.’
In de Japanse traditie is er altijd de juiste manier om iets te doen, ook wel ‘kata’ genoemd, wat volgens Brandon het model wordt voor toekomstige generaties die ervoor kiezen deze kunst te beoefenen.
Hoewel sommigen zich zorgen maken over het voortbestaan van Kabuki, zei de nieuwe Kikugoro dat hij in Kabuki’s ‘kata’ geloofde en dat er niets hoefde te veranderen, aangezien de kerngeest van de kunstvorm even relevant blijft als altijd.
“Met behulp van kata willen we in de Kabuki-traditie vooral menselijk medeleven overbrengen, de geest van zorg voor anderen”, zei hij.
___
Yuri Kageyama is op Onderwerpen: https://www.threads.com/@yurikageyama
