In zijn nieuwe film met Mark Obenhaus profileert de regisseur van All the Beauty and the Bloodshed verslaggever Seymour Hersh, wiens met de Pulitzerprijs bekroonde werk meer dan een halve eeuw van Amerikaanse straffeloosheid
De openingsseconden van Afdekken laat beelden zien uit een nieuwsbericht uit 1968 in Utah nadat een zenuwgas van het Amerikaanse leger duizenden schapen doodde op de Dugway Proving Ground. Institutionele meedogenloosheid en een gebrek aan verantwoordelijkheid achtervolgen het toneel, thema’s die in de hele film terugkomen – een gedegen en soms scherp profiel van onderzoeksjournalist Seymour Hersh.
Naast het blootleggen van de chemische en biologische wapenprogramma’s van de Verenigde Staten, was Hersh verantwoordelijk voor verschillende baanbrekende prestaties in de journalistiek in de afgelopen halve eeuw, met name het blootleggen van het My Lai-bloedbad in Vietnam en zijn berichtgeving over het martelschandaal in Abu Ghraib. Oscar- en Gouden Leeuw-winnende filmmaker Laura Poitras zijn altijd aangetrokken geweest tot zijn koppige, onwrikbare ethos.
“Dat soort tegenstrijdige tegenverhalen van buitenaf, ik bedoel, ik maak films over mensen die dat doen”, vertelt Poitras aan AnOther via Zoom. “Ik ben ook een buitenstaander geweest, misschien niet zozeer in documentaires, maar toen ik het Snowden-rapport maakte, bracht ik een groot verhaal naar de pers en zij zeiden: ‘Waarom werken we met een documentairemaker?’ Het kwam vanuit een onafhankelijker perspectief, vergelijkbaar met hoe Sy het My Lai-verhaal vertelde.”
Diep in de tachtig is Hersh nog steeds een torenhoge integriteitsfiguur, een levendige aanwezigheid in een documentaire waarvan hij nog steeds niet overtuigd is dat hij die zou moeten maken. De beide co-regisseurs van Cover-Up – Laura Poitras en Mark Obenhaus – hebben een beetje geschiedenis met Hersh: Poitras, wiens eerdere onderwerpen onder meer Edward Snowden in Citizenfour en Nan Goldin in Al het moois en het bloedvergietenwilde twintig jaar geleden een film met hem maken, maar hij weigerde “beleefd”. Een paar jaar geleden raadde Hersh haar aan om met Obenhaus te praten, een meermaals met een Emmy bekroonde filmmaker met wie hij al een samenwerking besprak.
Voor Poitras was een groot voordeel van het vertellen van Hersh’s verhaal op film de mogelijkheid om fantastisch archiefmateriaal te gebruiken: de reeks journaals, documenten, foto’s verzameld door “Sy” en ontstoken hij was overweldigend. “Zonder het archief zou ik niet de echte filmmaker zijn geweest”, zegt Poitras. “Ik moest weten dat ik dit verhaal naar het scherm kon brengen op een manier waarvan ik dacht dat het uniek en filmisch zou zijn. We wilden beelden vinden die, als we verhalende fictie zouden filmen, zouden zijn als: ‘Oh, dat zou een geweldig shot zijn’, zoals (…) waar je de dood van de schapen in Dugway ziet. Daar hadden we het gas zelf, het soort militair vliegtuig waarop ze viel. Van materiaal dat ik nodig heb als bouwstenen.”
In samenwerking met archiefonderzoeker en producer Olivia Streisand verzamelde de documentaire 7.000 verschillende items over het leven van Hersh gedurende tientallen jaren van Amerikaanse politiek, die de filmmakers wilden omzetten in iets gedenkwaardigs. “We waren geïnteresseerd in het laten zien van de context van het archief. Als je bijvoorbeeld een artikel hebt dat Sy ziet over (William) Calley (de enige Amerikaanse soldaat die is veroordeeld voor het bloedbad in My Lai), (we wilden) de reclamespots laten zien die eromheen stonden. We zijn geïnteresseerd in die nevenschikkingen, maar ik aarzelde ook. Soms krijg je dat een beetje commercieel materiaal, en dat vinden we leuk als we archiefmateriaal hebben. We moesten een reclamespot maken die naast Sy werd geplaatst tijdens een interview is er een soort taal die niet is wat we wilden, iets met een sluimerende politieke thriller-sfeer.
Hersh is een genereus maar soms moeilijk interviewonderwerp, stevig geplant achter het bureau in zijn thuisstudio, en beantwoordt meer dan eens telefoontjes midden in een opdracht om lopende artikelen te bespreken. (Tegenwoordig, hij is verhuisd naar Substack.) “Mensen zeggen vaak dat (hij heeft) grenzen, maar hij was ook de meest genereuze”, zegt Poitras. “We hebben veertig interviews afgenomen. Hij was er altijd dol op om alle vragen die we stelden te beantwoorden. Soms raakte hij gefrustreerd. Hij beschermt zijn vrouw als psychoanalyticus en hij is al heel lang een publiek figuur. Er was dus een bescherming die ik begreep. Ik was niet geïnteresseerd in biopic-beats, maar ik ben geïnteresseerd in wat hem drijft en wat hem drijft.”
Opnieuw voelde ze zich het meest aangetrokken tot artefacten om hem heen, symbolen van zijn journalistieke bekwaamheid. ‘Ik dacht altijd dat de notitieboekjes op zijn bureau een manier waren om naar het verleden te gaan, een soort portalen naar de geschiedenis.’ Op een gedenkwaardig moment raakt Hersh geïrriteerd over documenten die in het bezit van de filmmakers zijn en eist hij dat het filmen stopt – niet alleen om de camera’s uit te schakelen, maar om zijn deelname aan het project helemaal stop te zetten. Deze wrijving geeft inzicht in de vluchtige relatie van Hersh met de filmmakers, waar Poitras zegt dat ze altijd op had gehoopt.
“Sy’s bescherming tegen een interview begint zich af te spelen als een scène, niet alleen als hij vertelt. De scène aan het begin, het is waarschijnlijk de tweede filmdag, waar hij zegt: ‘Ik laat me niet psychoanalytisch analyseren’ en ‘deze mensen leven nog’ en ‘Wat vraag je mij?’ Ik denk dat het het publiek alleen maar vertelt over zijn bescherming van zijn werk. Hij is genereus in zijn verzet, op een manier die ik erg waardeer. (…) Toen hij besloot dat hij er genoeg van had, richtte hij een groot deel van zijn frustratie op mij, en het was absoluut een intense dag. (Maar) Ik had er vertrouwen in dat dit niet het einde van de film zou zijn, omdat we al een jaar lang (door de archieffragmenten) aan het bladeren waren. Dat had het einde van Sy in de film kunnen zijn. Gelukkig was dat niet het geval.”
De reikwijdte van Cover-Up strekt zich uit tot enkele van de best gedocumenteerde schandalen en misbruik van institutionele macht in de Verenigde Staten, maar Poitras geloofde dat ze ‘door Sy als lens te gebruiken’ iets unieks konden zeggen over Amerika’s ‘patronen van straffeloosheid’. “Mensen hebben gevraagd: ‘Waarom geen meerdelige serie?'”, zegt Poitras. “Dat zou kunnen, maar dan heb je maar één segment van het verhaal (per aflevering). Ik wilde de cross-over. Ik wilde van My Lai naar Gaza kunnen gaan, naar zijn familie, en iets anders over het verhaal vertellen.”
“Ik heb het gevoel dat een van de redenen waarom we ons nu in de Verenigde Staten op het historische moment bevinden, is dat we niet anticiperen op wreedheden wanneer ze plaatsvinden, en dat de weg vrijmaakt voor herhaling ervan. Amerika is een land dat een geheugenverliesprobleem heeft. We hebben screenings gehad waarbij mensen 18-jarigen (met hen) meebrachten en ze wisten niet dat ik geschokt was, en ze wisten niet dat ik geschokt was. Dus het is een soort manier om te zeggen dat de trauma blijft voortduren.”
Cover-Up is vanaf 26 december te zien op Netflix.
