Op deze manier over grafisch ontwerp praten klinkt ongebruikelijk, maar het is niets nieuws. De studie van design als vrije kunst gaat terug tot de jaren twintig van de vorige eeuw, onder leiding van John Deweys Het najagen van onzekerheid en de Bauhaus-school van Walter Gropius. In 1994 schreef ontwerpdocent Gunnar Swanson een essay van dertien pagina’s over de stand van zaken in het grafische ontwerponderwijs, waarin hetzelfde werd gedaan. Drie decennia later zien mensen design, ondanks de evolutie ervan als een interdisciplinair onderwerp, nog steeds als een beroep.
Hoewel ik niet kan ontkennen dat grafisch ontwerp een arbeidersactiviteit is (denk aan drukpers, zetwerk, uithangborden, etc.) en technische training vereist (zie de Adobe-gidsen), is het ook een vakgebied dat een breed scala aan onderwerpen en industrieën raakt. Ontwerpproblemen redacteur Richard Buchanan merkt op dat “we design hebben zien groeien van een commerciële activiteit naar een gesegmenteerd beroep naar een gebied van technisch onderzoek en naar wat nu erkend zou moeten worden als een nieuwe liberale kunst binnen de technologische cultuur.” Zoals Richard uitlegt in zijn essay uit 1992 Slechte problemen in het ontwerpdenkenDoor design als onderdeel van de vrije kunsten te beschouwen, wordt het onderzoek niet louter academisch, maar een vorm van onderzoek, argumentatie en kritisch denken.
Sinds de industriële revolutie is de wereld technologie gaan beschouwen als hardware, een product dat je moet leren moeilijk vaardigheid. Wanneer Richard Buchanan design herkent als technologiehij ziet dit niet als een harde vaardigheid (productgebaseerd), maar als een manier van denken (systeemgebaseerd): “Dit is niet denken gericht op een technologische ‘quick fix’ in hardware, maar op nieuwe integraties van tekens, dingen, acties en omgevingen die inspelen op de concrete behoeften en waarden van mensen in verschillende omstandigheden.” Ontwerpstudenten zijn misschien bekend met dit ‘design thinking’-proces, een iteratief raamwerk waarin ontwerpers probleemoplossing benaderen met een mensgerichte lens die theorie (vaak uit de sociale wetenschappen) integreert met de praktijk.
De vrije kunsten als onderwijsvereiste in het Westen gaan terug tot de Renaissance. Als aanvulling op zijn artistieke praktijk studeerde Leonardo da Vinci astronomie, menselijke anatomie, cartografie, plantkunde, paleontologie en meer. Richard beschrijft de ontwikkeling van de vrije kunststudies vanaf de Renaissance tot zijn hoogtepunt in de 19e eeuw als een “encyclopedische opleiding van beaux arts, belles lettres, geschiedenis, verschillende natuurwetenschappen en wiskunde, filosofie en de jonge sociale wetenschappen.” Deze ‘encyclopedische’ benadering gaf studenten destijds ‘een geïntegreerd begrip van de menselijke ervaring en het scala aan beschikbare kennis’.
