Een nieuw boek schetst de fascinerende relatie van de gerespecteerde kunstenaars gedurende twintig jaar aan de hand van hun foto’s en foto’s intieme correspondentie
Peter Hujar En Paul Thek ontmoette elkaar voor het eerst tijdens een roadtrip naar Key West, Florida, in 1956, waar Hujar de eerste maakte van wat vele portretten van Thek zouden worden. Op het moment dat deze foto’s werden gemaakt, waren de twee jonge kunstenaars (respectievelijk 22 en 23 jaar oud) die hun professionele basis nog niet helemaal hadden gevonden, hun vak nog aan het aanscherpen, en beide in relatie tot andere mensen. In het volgende decennium zouden ze geliefden worden en ook grote artistieke stappen zetten – Thek werd een veelgeprezen kunstenaar en Hujar vestigde zich als een commerciële fotograaf, waarbij hij veel van de portretten maakte die zijn status in de canon van de fotografie van de 20e eeuw zouden versterken, zij het postuum. Vanuit het huidige gezichtspunt – wetende dat het echtpaar op het punt stond verwikkeld te raken in een romantische en creatieve relatie die twintig jaar zou duren – is het onmogelijk om deze vroege portretten niet te voorzien van het soort portretbetekenis dat maar weinigen van ons de gave hebben om intuïtief te voelen terwijl we onbewust door de gedenkwaardige ontmoetingen van ons eigen leven gaan.
Vanaf die eerste ontmoeting zou hun wisselende relatie – deels liefdesaffaire, deels vriendschap, deels creatieve alliantie – duren tot 1975, en reizen door Europa en de VS omvatten. Hun meeslepende verhaal is deels bewaard gebleven in hun foto’s van elkaar en in een onrustige maar koortsachtige correspondentie (helaas zijn alleen de brieven van Thek bewaard gebleven). Nu zijn deze kostbare relikwieën verzameld in een nieuw boek, Blijf van niets afgepubliceerd door Primaire Informatie.
De redacteur van het boek, Francis Schichtel, werd ondergedompeld in het digitaliseringsproces van het Peter Hujar-archief toen hij gefascineerd raakte door het paar. “Ik heb elk filmrolletje doorgenomen, van begin tot eind, en zag hoe hun relatie zich in negatieven ontvouwde. Het voelde alsof ik al hun reizen en experimenten had gezien – niet alleen Peter die Paul fotografeerde en vice versa, maar alle verhalen die mensen over hen vertelden. Hun artistieke verhalen zijn zo interessant, vooral omdat Pauls belangrijkste werk verdwenen is, en Peter werd pas beroemd toen ze nog leefden, ook al was er geen verhaal totdat hij nooit een verhaal had. duidelijk”, zegt Schichtel. “Het had allemaal een mythische, wazige kwaliteit die mij aantrok.”
Hoewel er een discontinuïteit in het gesprek zit – Thek had geen goede staat van dienst wat betreft het vasthouden van zijn bezittingen – lijkt het bij het lezen van één kant van het gesprek mogelijk om op fantasierijke wijze de contouren van Hujar te volgen bij gebrek aan zijn antwoorden. “Toen ik de brieven voor het eerst in het archief vond, waren ze allemaal niet in de juiste volgorde”, herinnert Schichtel zich. “Toen ik ze organiseerde, was ik bang dat alleen de brieven van Paul een probleem zouden zijn, maar in werkelijkheid maakt het de zaken interessanter. Je vult zelf de lege plekken in; je staat aan de kant van Peter. Als je de brieven ontvangt, vraag je je af hoe hij het zou vinden om ze te lezen.”
Voor Schichtel is een van zijn favoriete voorbeelden uit de correspondentie een ansichtkaart uit 1961 van een strand op Long Island. Thek cirkelt rond een eenzame zwemmer tussen de menigte en krabbelt op zijn rug: ‘Een foto van gelukkige mensen, behalve ik, ik zie je zoeken.’ Een andere Bijzonder gedenkwaardige afleveringen zijn Thek’s eerste reis naar Europa in 1962, voordat hij Hujar in Italië ontmoet. “De brieven van die reis hebben zo’n gevoel van opwinding en avontuur. Er zijn uitbarstingen, deze segmenten waarin Paul veel schrijft. Dat deel voelt altijd bijzonder mooi voor mij.”
Het lezen van de brieven en ansichtkaarten in Thek’s eigen handschrift met krabbels en aantekeningen voelt veel intiemer en levendiger dan het lezen van een transcriptie. “Na deze brieven begreep ik het werk van Thek beter”, vervolgt Schichtel. “Academisch schrijven doet hem zo onaantastbaar lijken, maar in de brieven is hij grappig, zelfbewust en neemt hij zichzelf niet serieus.” Uit deze privécorrespondentie blijkt dat de kunstenaar charmant, spontaan, oneerbiedig en niet weinig veeleisend is. “Paul vraagt Peter altijd dingen!” Schichtel zegt: “Elke brief heeft hij een verzoek. Ik vroeg me wel eens af of Peter zich ergerde!”
Welke inzichten kunnen we uit de fotografie van Hujar halen tijdens zijn relatie met Thek? “Je ziet dat hij serieuzer wordt en uitzoekt wat hij wilde dat zijn werk betekende, en dat geldt ook voor de manier waarop hij Paul fotografeerde: het wordt experimenteler, intiemer”, zegt Schichtel. Maar hoewel Hujars techniek steeds verfijnder en onderscheidender wordt, is zijn visie vanaf het begin opmerkelijk duidelijk. “Er is een vroege foto van Paul zittend op een bank met zijn hoofd tegen de muur. Het is prachtig gecomponeerd, maar als je het vergelijkt met de latere werken, wordt de kenmerkende stijl duidelijk. Peter vond het wiel niet opnieuw uit, maar het werk voelt zo aan – vooral de laatste afbeeldingen in het boek uit de jaren zeventig.”
Uiteindelijk verslechterde hun band rond 1975, maar het succes van een relatie mag nooit uitsluitend worden bepaald door het vermogen om zichzelf voor altijd in stand te houden. Stay Away From Nothing geeft ons een waardevol inzicht in een gedenkwaardige alliantie van twintig jaar waarin beide mannen elkaar konden pushen en inspireren. Thek liet voortdurend ideeën langs Hujar gaan, en Hujar ontdekte een nieuw soort vrijheid door Thek te fotograferen, die te zien was in enkele van zijn vroege naaktfoto’s en masturbatiefoto’s. Hun reis naar de Catacomben van Palermo in 1963 zou de basis vormen van Hujars diep persoonlijke serie, Portraits in Life and Death – het enige boek dat hij tijdens zijn leven publiceerde. En voor Thek was het zien van de lijken ‘die gebruikt werden om een kamer te versieren, zoals bloemen’ een voorafschaduwing van zijn ‘vlees’-kunstwerken, die hem tot wereldfaam in de kunst zouden brengen.
“Een van de vragen die mensen mij steeds stellen is: ‘Wat vonden ze leuk aan elkaar?’ Nou ja, ze waren allebei verbluffend mooi, en dat mag niet vanzelfsprekend zijn”, aldus Schichtel. Afgezien van al het andere is Stay Away From Nothing een meeslepende en glamoureuze romance. Thek’s brieven op het hoogtepunt van hun passie zijn ontwapenend, boeiend en wellustig. Zoals alle goede romances eindigt het niet gelukkig, maar dat is ook niet de bedoeling. “Tegen het einde wordt het triest”, zegt Schichtel, “maar ze zijn zo romantisch. Dat is het onderliggende gevoel van het boek. Er zit zo’n diepe liefde in.”
Blijf van niets af wordt uitgegeven door Primary Information en is nu verkrijgbaar.
