Het Belgische Grondwettelijk Hof heeft donderdag een aantal van de strengere asiel- en migratieregels opgeschort die door de huidige regering zijn ingevoerd.
RECLAME
RECLAME
De rechtbank heeft specifiek twee uitspraken gedaan over immigratiewetten die naar voren zijn gebracht door de rechtse coalitie van het land – bekend als de ‘Arizona’-coalitie vanwege de kleuren van de coalitiepartijen, die overeenkomen met die op de vlag van de Amerikaanse staat Arizona.
De regering van premier Bart De Wever heeft eerder gezegd dat ze zou implementeren wat zij omschreef als “het strengst mogelijke migratiebeleid” in de geschiedenis van het land.
De eerste uitspraak van het Hof richtte zich op strengere regels op het gebied van gezinshereniging die afgelopen augustus werden geïntroduceerd. Deze omvatten onder meer een wachtperiode van twee jaar voor begunstigden van subsidiaire bescherming of mensen die een reëel risico lopen op ‘ernstige schade’ als ze naar hun land worden teruggestuurd. Het besluit richtte zich specifiek op dit aspect van de wet.
Ngo’s en organisaties die zich inzetten voor de bescherming van de rechten van migranten voerden aan dat deze hervorming “gezinshereniging voor veel gezinnen praktisch onmogelijk maakt, met ernstige gevolgen voor kinderen.”
Twee gezinnen die gebruik wilden maken van de gezinsherenigingsregels en het niet eens waren met de strengere wetten, eisten opschorting en nietigverklaring van de maatregelen bij het Grondwettelijk Hof.
De rechtbank heeft het Europese Hof van Justitie nu vijf vragen gesteld over hoe het EU-recht moet worden geïnterpreteerd ‘voordat het een standpunt kan innemen over de kritiek van de verzoekers’, staat in een verklaring van de rechtbank over de uitspraak.
Het Grondwettelijk Hof zal pas definitief uitspraak doen als deze vragen zijn beantwoord. Tot die tijd heeft het Hof de nieuwe regels inzake gezinshereniging opgeschort.
Een man die de heer MS wordt genoemd, die de oorlog in Jemen is ontvlucht en een van de mensen is die een beroep heeft gedaan op de rechtbank om de nieuwe wet op te schorten, verwelkomde de uitspraak. De nieuwe wet had zijn vrouw en eenjarig kind ervan weerhouden zich bij hem in België te voegen.
“Ik moest Jemen ontvluchten voordat mijn baby werd geboren. Ik hoop dat ik hem eindelijk in mijn armen kan houden. Elke dag ben ik bang dat er iets met hen zal gebeuren”, zei hij.
De Belgische minister van Migratie Anneleen Van Bossuyt reageerde op het vonnis in een verklaring aan Euronews en benadrukte dat het alleen om gevallen van subsidiaire bescherming gaat. “Het gaat om een heel klein deel van alle gevallen. Voor alle andere groepen blijven de regels rondom gezinshereniging gehandhaafd, bijvoorbeeld de hogere inkomensgrens, wachttijden etc.”
Crisiscentrum voor asielzoekers
Het tweede arrest had betrekking op verschillende maatregelen met betrekking tot de opvang van asielzoekers, die afgelopen juli werden aangenomen. België is wettelijk verplicht om onderdak te bieden aan asielzoekers, zowel op grond van de nationale als de EU-wetgeving.
Volgens één maatregel hebben asielzoekers die al internationale bescherming hebben gekregen in een ander EU-land echter niet langer het recht om te worden opgevangen door het Belgische Agentschap voor Asiel en Migratie (Fedasil).
“Dit had tot gevolg dat veel mensen, waaronder gezinnen met kleine kinderen, op straat kwamen te staan zonder de mogelijkheid van huisvesting terwijl hun asielaanvraag werd verwerkt”, vertelde Marie Doutrepont, advocaat bij het Progressive Lawyers Network, dat asielzoekers vertegenwoordigt, aan Euronews.
Een andere maatregel betreft de afschaffing door België van de mogelijkheid van bijstand in de vorm van financiële steun onder bijzondere omstandigheden.
Verschillende asielzoekers verzochten het Constitutionele Hof om beide bovengenoemde maatregelen op te schorten en nietig te verklaren.
Eén van de families die de zaak aanhangig maakte, ‘Familie B’ genoemd, bracht enkele weken een zwaar leven in België door met twee jonge kinderen omdat zij in Griekenland een beschermingsstatus hadden gekregen. Maar Doutrepont zei dat de bescherming hier niet effectief was.
De rechtbank oordeelde dat het weigeren van onderdak aan asielzoekers aan wie al asiel is verleend in Griekenland “waarschijnlijk ernstige schade aan deze asielzoekers zal toebrengen die moeilijk te herstellen zou zijn”.
“Aangezien het onduidelijk is of het EU-recht België toestaat materiële hulp in een dergelijke situatie te weigeren, heeft de rechtbank deze kwestie voor een prejudiciële beslissing voorgelegd aan het Hof van Justitie van de Europese Unie”, luidt het oordeel van de rechtbank.
Het kabinet van Van Bossuyt legde uit dat er geen sprake is van een intrekking van deze maatregel, maar van een opschorting van de maatregelen tot Het migratiepact van de EU treedt in werking op 12 juni 2026.
Daarnaast merkt de rechtbank op dat het afschaffen van de mogelijkheid tot opvang in de vorm van financiële bijstand ook asielzoekers kan schaden.
“Dit is vooral het geval voor degenen die al een eerste asielaanvraag in België hebben ingediend en die geen toegang hebben tot opvangfaciliteiten vanwege de verzadiging van het opvangnetwerk van Fedasil”, aldus een verklaring van de rechtbank.
Fedasil kampt al jaren met een nijpend tekort aan opvangplaatsen voor asielzoekers. Deze crisis heeft geleid tot duizenden rechterlijke uitspraken tegen het agentschap en de Belgische staat en heeft veel aanvragers op straat laten slapen.
Het Grondwettelijk Hof oordeelde dat de bepalingen in kwestie in strijd lijken te zijn met het EU-recht en verschillende grondrechten. “De rechtbank beveelt daarom hun schorsing en zal binnen drie maanden beslissen over het beroep tot nietigverklaring van deze bepalingen.”
Minister Van Bossuyt antwoordde dat “dit probleem momenteel grotendeels onbestaande is in België. Door de huidige daling van de instroom kunnen we in België iedereen die er recht op heeft, huisvesten.” Haar kabinet voegde eraan toe dat er een wetswijziging zal worden doorgevoerd om tegemoet te komen aan de zorgen van de rechtbank.
Een klap voor de hardere politiek?
Critici van de strengere houding van België ten aanzien van migratie zagen de uitspraken van het Hof als een berisping van de Belgische aanpak van migranten en als een klap voor de plannen van de regering voor een strenger beleid.
“Dit geeft een krachtig signaal af aan de Belgische regering dat zij de fundamentele rechten, waaronder het recht op een gezinsleven en het recht op een waardig bestaan, niet zomaar kan negeren”, aldus Doutrepont.
Van Bossuyt heeft echter kennelijk het idee verworpen dat de uitspraken van de rechtbank verstrekkende gevolgen zullen hebben. “De Belgische wetgeving is volledig in lijn met de jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie. Wij hebben er dan ook vertrouwen in dat het Europese Hof van Justitie onze wetgeving zal bevestigen.”
Ze voegde eraan toe dat de strengere regels van België zullen worden ondersteund door het migratiepact van de EU.
“Hierin staat expliciet wat we vandaag al hebben geregeld op basis van bestaande Europese richtlijnen en jurisprudentie. We hebben er dan ook vertrouwen in dat onze maatregelen van toepassing zullen zijn wanneer het pact in werking treedt.”
Het EU-migratie- en asielpact werd in mei 2024 aangenomen en markeert een ingrijpende herziening van de EU-wetten die bedoeld zijn om migratie te beheren door middel van strengere grenscontroles, snellere asielprocedures en een verplicht solidariteitsmechanisme.
