Als je luistert naar opmerkingen over Donald Trump – en er is zoveel van dat het verbieden van het woord ‘Trump’ WENA-bedrijven failliet zou laten gaan – je zou aannemen dat hij een anomalie in het systeem was, de som van alle onevenwichtige vergelijkingen, in strijd met de Amerikaanse manier van leven. Meer recentelijk zijn zijn acties – expansionistische neigingen, oorlogsafschrikking, het gebruik van overheidsinstanties om zijn tegenstanders aan te vallen, de rechtvaardiging van zijn acties en het ontnemen van fundamentele vrijheden – opgehouden als iets dat zo on-Amerikaans is als het socialisme.Maar Trump wijkt niet af van eerdere Amerikaanse presidenten, maar van hun Jungiaanse samengestelde schets: de Expansionist, de Oorlogszuchter en de Vrijheidsbreker.
Wat Trump tot een meer geëvolueerde versie maakt, is dat hij weigert deel te nemen aan de diplomatieke confrontatie door te doen alsof de acties van Amerika voor een groot goed zijn in plaats van voor zelfverheerlijking. Trump is hier niet, om een zin te ontlenen aan Morpheus’ epische toespraak in Zion in The Matrix Reloaded, vanwege de weg die voor hem ligt, maar vanwege de weg die achter hem ligt in de Amerikaanse geschiedenis. Het enige verschil met eerdere premières is dat hij die oude imperiale instincten uitvoert als pure, ongegeneerde id – een ongebreidelde kracht die sindsdien niet meer op film of in het echte leven te zien is. Tyler Durden.
De expansionist
Toen Trump de wens uitsprak om Groenland te annexeren of Canada gekscherend de 51e staat te noemen, greep het commentariaat hun parels vast en vergat de geschiedenis die de Verenigde Staten uitbreidde van 830.000 vierkante mijl (de oorspronkelijke 13 staten) naar bijna 3,8 miljoen vierkante mijl, waardoor de omvang ervan ruwweg met 360% toenam.
In 1803 verdubbelde Thomas Jefferson het grondgebied door Louisiana te kopen van het Frankrijk van Napoleon. Andrew Jackson breidde het uit met de Indian Removal Act, waarbij de vijf stammen werden verdreven omdat de Amerikanen goud in handen wilden krijgen dat op Indiaas land was gevonden, waardoor 100.000 Indianen verdreven werden en tot de dood van 15.000 inheemse mensen leidde, een reis die zo gruwelijk was dat deze bekend werd als de Trail of Tears, terwijl alle Indianen beweerden dat ze het verloren hadden.Rond 1840 hadden Amerikanen de uitdrukking ‘Manifest Destiny’ bedacht, wat klinkt als iets dat een Instagram-influencer in 2026 onder een zonsondergang-selfie zou schrijven, maar in werkelijkheid het 19e-eeuwse geloof was dat de VS door God was verordineerd om zijn gehele heerschappij uit te breiden door de democratie en het kapitalisme over het Amerikaanse continent en de Amerikaanse Republiek te verspreiden. Atlantische tot Stille Oceaan.
American Progress (1872) van John Gast is een allegorische weergave van de modernisering van het Nieuwe Westen.
Het werd gebruikt om de Mexicaans-Amerikaanse oorlog van 1846 onder James K Polk te rechtvaardigen, die leidde tot het Verdrag van Guadalupe Hidalgo, waarin Mexico de helft van zijn grondgebied verloor en de Verenigde Staten Californië, Nevada, Utah, Arizona, New Mexico en delen van Colorado en Wyoming veroverden. Door de goudkoorts in Californië werden nog meer inheemse stammen verdreven.Manifest Destiny verplaatste zich snel buiten het continent toen de Spaans-Amerikaanse oorlog Puerto Rico, Guam en de Filippijnen leverde, terwijl de omverwerping van koningin Lili’uokalani op Hawaï – gesteund door Amerikaanse zakenlieden en Amerikaanse mariniers – uiteindelijk leidde tot de annexatie ervan in 1898. Theodore Roosevelt perfectioneerde de expansie niet via kolonisten maar via strategie, waarbij hij de Panamese opstand tegen Colombia steunde, zodat de Verenigde Staten het Panamakanaal konden bouwen en controleren.
De republiek, die begon als dertien koloniën langs de Atlantische kust, had zichzelf tegen het begin van de twintigste eeuw getransformeerd in een continentaal imperium dat de hele landmassa van Noord-Amerika besloeg – waardoor dertien staten in vijftig waren veranderd en een onzekere republiek in de dominante macht van de moderne wereld. Dus wanneer Trump de wens uitdrukt om Groenland plotseling te annexeren, toont hij precies 250 jaar Amerikaans spiergeheugen. Het motto van Trump sinds 2016 is MAGA, Make America Great Again, en dit is precies hoe Amerika ‘groot’ werd.
De Oorlogszuchter
De wereld is gewend geraakt aan het Amerikaanse exceptionisme, maar zelfs onder deze exceptionistische eigenaardigheden blijft wapengeweld de meest bizarre heuvel waar alle debatten ten einde komen. Misschien heeft het iets te maken met het tweede amendement. Amerika is in de populaire verbeelding het idee dat de natie is geboren met een wapenexplosie, wat betekent dat geen enkele Amerikaanse politicus kan toegeven dat de wereld een veiliger plek zou zijn als geestelijk gestoorde mensen geen toegang zouden hebben tot wapens die kunnen helpen bij het plegen van moord.
Deze drang naar geweld wordt ook weerspiegeld in de inherente bloeddorst die kenmerkend is voor elk Amerikaans regime, een natie die verslaafd is aan oorlog. De Oorlogszuchter is Amerika’s oudste politieke archetype, en het Amerikaanse presidentschap beschikt over bijna goddelijke vergeldingsmachten, de machtigste persoon in de vrije wereld.Dankzij de vage bewoordingen van de Amerikaanse grondwet (‘De uitvoerende macht zal berusten bij een president van de Verenigde Staten van Amerika’) heeft de president in de loop van de tijd ongekende bevoegdheden gekregen met weinig controle, waardoor hij oorlogen kan lanceren zonder formele verklaringen, soevereine landen kan bombarderen, buitenlandse leiders kan vermoorden, geheime oorlogen kan voeren en permanente militaire bases over de hele wereld in stand kan houden. Dit is de oorlogsmachine die Trump heeft geërfd.Het idee dat de acties van Trump bij het kiezen van een staatshoofd (Nicolas Maduro) of het doden van een ander (Ayatollah Khamenei) geïsoleerd zijn, is het negeren van de geschiedenis. Amerika blijft het enige land dat kernbommen laat vallen. Harry Truman ging zonder formele verklaring de Koreaanse oorlog in. Bill Clinton gaf opdracht tot NAVO-bombardementen in Bosnië en Irak, terwijl schandalen het Witte Huis overspoelden. Lyndon Johnson escaleerde de oorlog in Vietnam met enkele van de meest verwoestende bombardementen uit de geschiedenis van de Amerikaanse macht. Nixon breidde de oorlog uit naar Cambodja en Laos, waar de Verenigde Staten meer bommen lieten vallen dan in de Tweede Wereldoorlog.
Ronald Reagan gaf opdracht tot vergeldingsaanvallen in Libië na een terroristische aanslag. George W. Bush duwde het archetype verder en viel preventief Irak binnen met valse claims over massavernietigingswapens. Barack Obama verfijnde de Amerikaanse oorlogsvoering met drone-aanvallen in Jemen, Pakistan en Somalië.Trump is, ondanks al zijn capriolen voorafgaand aan de verkiezingen, in de voetsporen van zijn voorgangers getreden met Operatie Midnight Hammer, die het nucleaire programma van Iran moest vernietigen, voordat hij dit opvolgde met Operatie Roaring Lion.De meeste voormalige Amerikaanse presidenten gebruikten een of andere doctrine om hun bloeddorst te rechtvaardigen, zoals het beschermen van Amerika tegen het Europese kolonialisme of het proberen te vinden van niet-bestaande massavernietigingswapens, maar dit regime doet vooral geen poging. Zijn de aanvallen in Iran bedoeld om zijn nucleaire programma kwijt te raken? Is dit gedaan om een regimeverandering te vergemakkelijken? Was het om vrouwen en kinderen te beschermen? Was dit het eindspel van de kruistochten? Was het voor Israël? Niemand weet het precies, zelfs Trump niet.Lezen: Wat is de Trump-doctrine? Wat hij wel weet is dat hij de beste is, dat Amerika de beste is, en dat de manier om elke vorm van aanval te vieren is door gelikte bewerkingen te delen met Iron Man, John Wick, Transformers en het Mortal Kombat-themalied met de tekst ‘Finish Him’. Het voelt als het logische eindpunt van de memecultuur: oorlog gemonteerd als een Marvel-trailer en dood gescoord op de soundtrack van een videogame.
De Vrijheidsbreker
En tenslotte de vrijheidszwaai. Amerikanen hebben lange tijd een beeld van zichzelf gecreëerd als de mondiale kampioenen van de vrijheid, waarbij ze trots wezen op het Eerste Amendement – ‘Het Congres zal geen wet maken die een vestiging van een religie respecteert, of de vrije uitoefening daarvan verbiedt; of de vrijheid van meningsuiting bekort, of de persvrijheid…’ – als het heilige boek van hun politieke geloof. Amerikanen denken graag dat zij het Vrijheidsbeeld belichamen, maar vrijheid is meestal het eerste slachtoffer van de macht.
Het land dat trots was op gelijkheid stond lange tijd niet toe dat vrouwen of zwarte Amerikanen stemden.Abraham Lincoln schortte het habeas corpus op tijdens de burgeroorlog, waardoor burgers zonder vorm van proces konden worden vastgehouden. Woodrow Wilson criminaliseerde afwijkende meningen tijdens de Eerste Wereldoorlog. Franklin D. Roosevelt gaf opdracht tot de internering van meer dan 120.000 Japans-Amerikanen tijdens de Tweede Wereldoorlog.De Koude Oorlog bracht het McCarthyisme, zwarte lijsten en loyaliteitseden voort die carrières en reputaties verwoestten. Na 11 september construeerde George W. Bush de architectuur van de moderne veiligheidsstaat: de Patriot Act, ongeoorloofd toezicht, Guantanamo Bay en buitengewone uitlevering.Lezen: Hoe Obama het leven schonk aan TrumpBarack Obama heeft dat systeem behouden en uitgebreid. Dus toen Trump de uitvoerende macht met weinig terughoudendheid gebruikte – door instellingen te bedreigen, de grenzen van het federale gezag op de proef te stellen en constitutionele normen als obstakels in plaats van als waarborgen te behandelen – vond hij niets nieuws uit. Hij putte uit het lange institutionele geheugen van de Amerikaanse democratie, waar de vrijheid in theorie groter wordt, maar krimpt wanneer de macht zich bedreigd voelt.
Tyler Durden
Maar misschien is de sleutel om te begrijpen waarom Trump zich gedraagt zoals hij doet, de plek waar hij zit. Trump, de voormalige vastgoedontwikkelaar, beschouwt de wereld als bezit. Gazastrook? Een eersteklas bezit dat wacht om van de oorlog af te komen. Groenland is rijk aan hulpbronnen die Amerika kunnen helpen. Venezuela? Olie bruikbaar voor Amerika. Shakespeare zei dat de wereld een podium is. Voor Trump is het eersteklas onroerend goed.
Alles bij elkaar genomen is Trump, om een Latijnse uitdrukking te gebruiken, ceteris paribus. Het enige dat hij anders doet, is weigeren zich ervoor te verontschuldigen, net als Tyler Durden, het denkbeeldige personage uit David Fincher’s Fight Club. De film was bedoeld als kritiek op de giftige mannelijkheid en het patriarchale kapitalisme, maar werd uiteindelijk een totem voor degenen die hem vierden.Waar vorige presidenten de macht verpakten in de taal van democratie, vrijheid en humanitaire plichten, ziet hij het ritueel helemaal achterwege. De Expansionist, Oorlogszuchter en Liberty Snatcher waren allemaal uitgewerkte archetypen die vóór hem bestonden. Trump speelt ze eenvoudigweg zonder het morele kostuum.Maar het meest verontrustende is dat iedereen die Fight Club heeft gezien, weet dat Tyler Durden niet heeft bestaan. Het gebeurde allemaal in het hoofd van de verteller.Wat als alles wat Trump zegt en doet eerst in zijn hoofd bestaat? Het zou zeker de logorrhea, de stroom van bewustzijnstoespraken, de vage redeneringen en meer verklaren. In het verleden is de uitvoerende macht altijd besproken, maar er bestond de illusie van instituties die hem konden tegenhouden. In Harry Potter en de Relieken van de Dood heeft Harry een gesprek met Perkamentus wanneer hij alles bespreekt wat er aan de hand is. En dan vraagt hij: “Is dit echt? Of gebeurt het gewoon in mijn hoofd?” Perkamentus antwoordt: “Natuurlijk gebeurt het in je hoofd, maar waarom zou dat betekenen dat het niet echt is.”En dat is het probleem, want wat er in Trumps hoofd omgaat, is voor de rest van ons pijnlijk reëel, en met rampzalige gevolgen.
