Op zondag 16 november gaan Chilenen naar de stembus om de opvolger te kiezen van president Gabriel Boric, die grondwettelijk uitgesloten is van onmiddellijke herverkiezing. De stemming komt te midden van diepe politieke polarisatie en waarbij veiligheid de voornaamste zorg voor de burgers wordt, waardoor economische en sociale kwesties die eerdere verkiezingen domineerden naar de achtergrond zijn verdwenen.
Decennia lang werd Chili beschouwd als een van de veiligste landen in Latijns-Amerika. En hoewel het aantal moorden – 6 per 100.000 inwoners in 2023 volgens de Wereldbank – in regionale vergelijkingen laag blijft, heeft het land sinds 2021 te maken gehad met een gestage toename van de transnationale georganiseerde misdaad: ontvoeringen, afpersing, contractmoorden en gewelddadige overvallen die worden toegeschreven aan de veiligheid van de ‘Tren’er de Aragua, hebben de perceptie van bendes zoals
Wie zijn de belangrijkste kandidaten?
De peilingen zetten communistische Jeannette Jara, extreemrechtse José Antonio Kast en radicale libertariër Johannes Kaiser aan de leiding, alle drie met toespraken gericht op misdaadbestrijding en immigratiecontrole.
Jara, voormalig minister van Arbeid en de enige vertegenwoordiger van het blok Eenheid voor Chili, heeft al geschiedenis geschreven door de eerste communist te worden die een verenigd linkse partij leidde. Ze belooft de politie te versterken, nieuwe gevangenissen te bouwen en het veiligheidsbeleid van de regering van Boric voort te zetten, inclusief de oprichting van het Ministerie van Veiligheid en nieuwe gespecialiseerde eenheden tegen de georganiseerde misdaad.
Het anti-immigratiediscours wint terrein
Aan het andere uiterste zet Kast, die in 2021 bijna de overwinning had behaald, in op een hard discours tegen irreguliere migratie en stelt hij voor om versterkte grenzen, massale deportaties en een grotere politie-aanwezigheid uit te breiden.
De verrassing van deze verkiezingen was Johannes Kaiser, een radicale libertariër die terrein heeft gewonnen met opruiende retoriek en een door Donald Trump geïnspireerde esthetiek: ‘Make Chile Great Again’-petten, vlaggen, rauwe muziek en toespraken tegen migranten en internationale organisaties.
Van sociale uitbarsting tot angst voor onveiligheid
Vier jaar na de sociale uitbraak in 2019 zijn de sporen van de beweging nog steeds aanwezig, maar de focus op de burgerlijke onrust is veranderd. Wat ooit een protest tegen de ongelijkheid was, is nu veranderd in woede tegen misdaad en illegale immigratie.
Analisten wijzen erop dat jongeren, ongeveer 25 procent van de kiezers, doorslaggevend zullen zijn. “Voor deze groep zijn geloofwaardigheid en concrete resultaten van belang”, zei politicoloog Guillermo Holzmann tegen de AP, wat de stemmen tot het uiterste drijft.
Cruciale verkiezingen en een bijna onvermijdelijke herverkiezing
Met 15,7 miljoen opgeroepen burgers en verplicht kiesrecht bereidt Chili zich voor op een van de meest gespannen verkiezingen in decennia. Omdat uit opiniepeilingen blijkt dat geen van beide kandidaten de 50% zal halen die nodig is om een tweede ronde te voorkomen, is een tweede ronde tussen Kast en Jara op 14 december de meest waarschijnlijke uitkomst.
Voor veel kiezers is de centrale kwestie niet langer het economische model of de sociale hervormingen: het is de veiligheid. En de verkiezingen van zondag zouden de Chileense politiek grondig kunnen hervormen.
