IBij de grote ingang van het Victoria & Albert Museum, onder een dreigende koepel met oude beelden zichtbaar door nabijgelegen bogen, is een programmeur/dj live bezig met het coderen van een glitchy elektronische muziekset. Aan weerszijden van haar tonen grote LED-schermen codestromen en pulserende pixelafbeeldingen terwijl de bas toeslaat. Ze maakt deel uit van de groep London Live Coding, een experimenteel collectief dat muziek maakt door geluidsprogramma’s te schrijven en te manipuleren. Het is luid, desoriënterend en briljant, en ik vraag me af wat koningin Victoria en haar man ervan zouden hebben gevonden.
De set maakt deel uit van de al lang bestaande geschiedenis van het museum Vrijdag laat avondserie, a samenwerking met het London Games Festival. Het toonde een reeks onafhankelijke videogames en meeslepende interactieve ervaringen waarbij de nadruk lag op de verbinding tussen spel en prestatie. Bezoekers kregen een plattegrond en konden door de zalen, gangen en galerijen dwalen op zoek naar installaties. Je zou het Bafta-winnende komediespel kunnen spelen Godzijdank dat je er bent! op een gigantisch scherm onder een 13e-eeuwse wenteltrap. Je kunt door de verduisterde galerij van het Prins-gemaal dwalen en groepen giechelende vrienden ontmoeten die het leuke erotische natuurkundige puzzelspel Sex With Friends spelen, waarin lappenpopachtige personages naar (innerlijke) seksuele ontmoetingen moeten worden geleid – tot groot vermaak van de toeschouwers.
Voor co-curator Susie Buchan was dit gevoel voor theater belangrijk. “Ik was erg geïnteresseerd in hoe het spelen van een game in een galerij, vooral als het op grote schaal is en je een publiek hebt, de spelers in een soort artiesten verandert”, zegt ze. “Een hoogtepunt voor mij was het zien van de kameraadschap van het publiek tijdens het spelen van Sex With Friends. Je zou niet verwachten dat een groep mensen in de V&A op vrijdagavond seksposities op een scherm schreeuwt om zich zo vreemd gezond te voelen.”
Dit is niet de eerste verkenning van de gamecultuur door het V&A; het museum heeft de afgelopen tien jaar een aantal thema-evenementen georganiseerd en in 2018 een prachtige tentoonstelling gehouden, Ontwerpen/spelen/ontwrichtensamengesteld door Marie Foulston en Kristian Volsing. Maar er was onlangs een onderbreking en Volsing, nu senior curator, wilde graag games en speelmogelijkheden terug in het gebouw brengen. “Het is ongelooflijk belangrijk om videogames te presenteren en te bekritiseren als een groot, serieus onderdeel van onze cultuur, en door ze in een museumcontext te plaatsen, wordt precies dat gedaan, met de nadruk op gedeelde ervaringen. Het verandert fundamenteel de manier waarop we deze artefacten tegenkomen door bezoekers te vragen ze naast historische kostbaarheden te beschouwen en die ervaringen en ontmoetingen met andere leden te delen.”
Een ander belangrijk element van het evenement was de focus op participatie en gedeelde creativiteit. Komiek en schrijver Jamie Brew kreeg een heel publiek zover om deel te nemen aan zijn performanceproject, Robot Karaoke, dat een algoritme gebruikt om nieuwe teksten voor klassieke popsongs te genereren door een verscheidenheid aan onwaarschijnlijke tekstdatasets in te zetten. Een hoogtepunt was toen de hele zaal meezong met Dancing Queen, met teksten uit negatieve recensies op Glassdoor. In het leercentrum hielp kunstenaar Fredde Lanka de deelnemers bij het creëren van hun eigen videogamefanzines. Ik hield van Jana Romanova’s lite-LARP-ervaring The Line is the Game, waarbij deelnemers een rol te spelen kregen voordat ze zo lang als ze wilden in de gang net achter de beeldengalerij onhandelbaar in de rij stonden.
Auteur en gameontwerper Holly Gramazio heeft tientallen videogame-evenementen samengesteld in musea en galerijen over de hele wereld, waaronder de veel gemiste Speel dit nu festival van experimentele spellen in Somerset House. Ze ziet de interactie tussen galerie-ervaring, games en performance als een sleutelelement bij het presenteren van videogames in deze omgevingen. “Er is iets speciaals aan de manier waarop zowel videogames als tentoonstellingen gebruik maken van zoveel andere verschillende uitdrukkingsvormen”, zegt ze. “(Zij) hebben vaak de ervaring dat iemand door een bepaalde ruimte beweegt en erop reageert. Dat maakt tentoonstellingen een zeer expressieve en complexe manier om games en hun contexten en verhalen met een publiek te delen.”
In april was Londen Gamesfestival zal ervaringen als deze naar locaties in de stad brengen. Het is bemoedigend dat soortgelijke gebeurtenissen over de hele wereld plaatsvinden. Buchan beveelt aan Overdreven festival in Nederland en Een labyrint in Berlijn; iedereen met wie ik sprak noemde het in New York gevestigde kunstgamecollectief Babykastelen. De Game Arts Internationaal Netwerk houdt een lijst bij van kunstorganisaties die actief zijn op het gebied van gaming-evenementen en -installaties. Ervaren evenementencurator en game-ontwerper V. Buckenham, die vanavond betrokken was bij de Car Boot Casino-installatie – een verzameling nieuwe op kaarten gebaseerde blufspellen – beschouwt deze ruimtes als een virtueuze cirkel: gamers kunnen zich games op een andere manier voorstellen, terwijl niet-gamers hun verwachtingen van het medium op de proef kunnen stellen, en ontwikkelaars er de volgende keer ook veel uit kunnen halen: naar een met de hand gesneden schoorsteenmantel van honderden jaren oud, of het improviseren van algoramuziek en beelden onder een Chihuly (beeldhouwwerk).
Het is op dit moment maar al te gemakkelijk om videogames door de lens van de industrie te bekijken – om geobsedeerd te raken door de miljarden die Fortnite en Roblox verdienen, om stil te staan bij de veranderende machtsstructuren, de overnames, de merkuitbreidingen. Een paar uur doorbrengen met het kijken naar spellen in een onbekende context, geplaatst tussen renaissanceschilderijen en barok zilverwerk, is een kans om ze op nieuwe manieren te lezen, maar ook om te begrijpen dat ze net zo goed tot de cultuur behoren als tot de handel.
“Videogames kunnen de kloof overbruggen tussen het verleden van museumcollecties en het heden”, zegt Volsing. “Je kunt de inspiratie van echt historisch materiaal dat wordt tentoongesteld zeker in verband brengen met hoe ze opnieuw zijn vormgegeven in een digitale wereld. En navigeren door de vijf niveaus en elf kilometer aan galerijen rond de V&A lijkt zoveel op een spel in de open wereld!”
