BARCELONA, Spanje — En Rosalía zei: “Laat er Lux zijn.”
Rosalía, de wereldwijde Spaanse popster geliefd bij miljoenen om flamenco te combineren met latin hiphop en reggaeton, heeft haar fans verbluft met een radicale verandering.
De zanger en songwriter nieuw album, “Lux” (“Licht” in het Latijn), is ongegeneerd spiritueel. Vijftien liederen, gezongen in dertien verschillende talen, waaronder fragmenten in het Latijn, Arabisch en Hebreeuws, zijn gevuld met een verlangen naar het goddelijke.
En het krijgt lof van bovenaf.
Xabier Gómez García, bisschop van Sant Feliu de Llobregat, waartoe Rosalía’s geboorteplaats Sant Esteve Sesrovires bij Barcelona behoort, was een van de eerste kerkleiders die haar werk prees in een open brief aan zijn kudde. Rosalía’s grootmoeder woont volgens het bisdom regelmatig de mis bij in Sant Esteve Sesrovires.
In een interview met The Associated Press zei Gómez dat hoewel sommige van haar liedjes “provocerend” waren, Rosalía “met absolute vrijheid en zonder lawaai spreekt over wat zij voelt dat God is, en het verlangen naar de dorst (om God te kennen).”
“Toen ik naar ‘Lux’ en Rosalía luisterde die over haar spraken, de context van haar album en het creatieve proces, werd ik geconfronteerd met een proces en een werk dat de musical overstijgt. Hier was een spirituele zoektocht door de getuigenissen van vrouwen met een enorme spirituele volwassenheid, ‘zei hij.
Vanaf haar openingstekst, gezongen op piano en treurige cello: ‘Who could live between the two/ First love the world and later love God’, kondigt Rosalía aan dat dit album een breuk is met zijn voorganger. Grammy-winnende voorgangers. “El mal querer (¨The Bad Loving” in het Spaans) en ” Motomami ” had Rosalía met haar experimentele urban beats tot een van de toonaangevende artiesten in de Spaanse muziekwereld gemaakt.
Ondanks – of dankzij – de diversiteit aan stijlen en liedvormen, van klassieke strijkers, stukjes elektronica met een cameo van Björk, een jongenskoor uit een duizend jaar oud klooster, een aria-achtig lied in het Italiaans, een Portugese fado en uiteraard moderne flamenco en hiphop tussen de beats, luistert ‘Lux’ naar een krachtige start. Er staan vier nummers in Spotify’s Top 50 mondiale hitlijst deze week meer dan welke artiest dan ook, inclusief Taylor Swift.
Madonna heeft zichzelf uitgeroepen tot fan van “Lux” en componist Andrew Lloyd Webber heeft het rijkelijk genoemd “album van het decennium”.
Rosalía, 33, heeft gezegd dat ze zich, na haar succes in meer populaire muziekvormen, door haar al lang bestaande verlangen naar het spirituele liet leiden bij het maken van ‘Lux’.
“Uiteindelijk is er, in een tijdperk dat geen tijdperk van geloof, zekerheid of waarheid lijkt te zijn, meer dan ooit behoefte aan een geloof, of een zekerheid of een waarheid”, vertelde ze vorige maand aan verslaggevers in Mexico-Stad.
Ze zei dat ze zich liet leiden door het concept dat ‘een kunstenaar minder twijfelt aan zijn roeping als hij in dienst van God werkt dan wanneer hij in zichzelf werkt’.
Rosalía lijkt geen onthullend ‘kom-tot-Jezus’-moment te hebben gehad dat gebruikelijk is onder evangelische gelovigen in Amerika. Zoals veel Spanjaarden groeide ze op in het eens zo trouwe katholieke Spanje dat de afgelopen decennia snel is geseculariseerd, vooral onder de jongere generaties, waardoor kerken vooral aan oudere parochianen zijn overgelaten.
Zelfs haar oude muziek flirtte met middeleeuwse religieuze poëzie, waaronder een videoclip uit 2017 waarin ze een gedicht van de 16e-eeuwse Spaanse dichter Sint-Jan van het Kruis op muziek zette.
Terwijl ze katholieke symbolen omarmt en een fascinatie voor vrouwelijke heiligen uitdrukt, lijkt Rosalía strikt georganiseerde praktijken te mijden en haalt ze ook inspiratie uit andere religies. Als reactie op deze diversiteit aan interesses citeert “Lux” op een gegeven moment een soefi-dichteres.
“Ik heb veel meer gelezen dan jaren geleden, en veel heiligenlevens van vrouwelijke heiligen van over de hele wereld”, zei ze. “Ze hebben mij door dit hele proces gevolgd.”
Ook haar stijl is veranderd. Voorbij zijn de hiphop-rages en de lange nepnagels die Rosalía een paar jaar geleden droeg toen ze de Latin Grammy’s stormenderhand veroverde. Vergelijk dat eens met haar blik op de albumhoes van ‘Lux’, waar ze gekleed is in een effen witte nonnensluier met haar armen schijnbaar gevangen in een wit topje, haar blik afgewend.
Ondanks de potentieel controversiële zet om God te vergelijken met een geobsedeerde minnaar in het lied “Dios es un stalker” (“God is een stalker” in het Spaans), heeft Rosalía het equivalent van de Vaticaanse minister van Cultuur voor zich gewonnen.
Kardinaal José Tolentino de Mendonça, prefect van het Vaticaanse Dicasterie voor Cultuur en Onderwijs, vertelde deze maand aan het Spaanse persbureau EFE dat Rosalía een bredere ontevredenheid over de seculiere wereld heeft ontdekt.
“Als een maker als Rosalía over spiritualiteit spreekt,” zei hij, “betekent dit dat ze een diepe behoefte in de hedendaagse cultuur weergeeft om spiritualiteit te benaderen, om een innerlijk leven te cultiveren.”
Tussen de liedjes over het geloof vond Rosalía de tijd om deuntjes te spelen als “La Perla” (“De Parel” in het Spaans), waaruit minachting blijkt voor een voormalige geliefde.
De behendige mix van zowel high- als popcultuur maakt deel uit van de aantrekkingskracht van ‘Lux’, zegt Josep Oton, hoogleraar religieuze geschiedenis aan de theologieschool ISCREB in Barcelona.
“Ze is erin geslaagd populaire muziek te maken met zeer diepe culturele wortels”, vertelde Oton aan de AP. “Iedereen kan ernaar luisteren en mensen met verschillende achtergronden kunnen er verschillende dingen uit halen. Het is popmuziek, maar het heeft diepgang.”
‘Lux’ kan intimiderend zijn voor luisteraars, zowel vanwege de uitgebreide orkestratie als vanwege het vleugje esoterische teksten waartoe Rosalía werd geïnspireerd te schrijven na het lezen van middeleeuwse mystieke dichters en hun verhalen over het ondergaan van een transformatieve vereniging met God door diep gebed en meditatie.
In het spannende “Reliquia” (“Relikwie” in het Spaans) vergelijkt Rosalía zichzelf met vrouwelijke heiligen en somt ze de delen van haar lichaam en leven op die ze in steden over de hele wereld heeft achtergelaten als relikwieën in het bezit van anderen komen. Haar ‘Mio Cristo Piange Diamanti’ (‘Mijn Christus huilt diamanten’ in het Italiaans) is gevuld met het extravagante barokke beeld van de juwelen die uit de ogen van de Messias druipen.
In “Divinize” zingt Rosalía over “divina buidor” (“goddelijke leegte” in het Catalaans), een centraal concept van de middeleeuwse mystiek, dat zich concentreerde op hoe de ziel verlatenheid moet ervaren om een ruimte te openen waar God kan binnenkomen.
Victoria Cirlot, hoogleraar geesteswetenschappen aan de Pompeu Fabra Universiteit in Barcelona en expert op het gebied van de middeleeuwse vrouwelijke mystieke traditie, hield van ‘Lux’ vanwege zijn vermogen om complexe religieuze concepten aan het grote publiek te introduceren, terwijl ze opmerkte dat het ‘een minimalistisch’ deel van de mystieke traditie is.
Cirlot zei dat het aangrijpende ‘La Yugular’ (‘De Jugular’ in het Spaans) rijk is aan mystieke gedachten, omdat de keel, de thuisbasis van de stem en de adem, in veel religieuze tradities wordt geassocieerd als de deur van het lichaam naar het goddelijke.
Maar voor Cirlot is het het hele pakket dat “Lux” zo effectief maakt.
“Rosalía is niet alleen een geweldige zangeres; ze is een geweldige actrice, en haar lichaamstaal zit vol met mysterieuze gebaren, zoals het verwringen van haar gezicht in een uitdrukking van extase, het staren in het niets”, zei Cirlot. “En dan hebben we haar geweldige stem, die een gevoel van ontsnapping creëert.”
___
AP-schrijver Berenice Bautista droeg bij vanuit Mexico-Stad.
