Tsjernobyl, Oekraïne — Op vervuild land dat te gevaarlijk is voor mensenlevens, lopen de wildste paarden ter wereld vrij rond.
Aan de andere kant van de uitsluitingszone van Tsjernobyl grazen de paarden van Przewalski – stevig, zandkleurig en bijna speelgoedachtig van uiterlijk – in een radioactief landschap dat groter is dan Luxemburg.
Op 26 april 1986 vond er een explosie plaats kerncentrale in Oekraïne zond straling door heel Europa, waardoor hele steden moesten worden geëvacueerd en tienduizenden mensen op de vlucht moesten slaan. Het was de ergste kernramp uit de geschiedenis.
Veertig jaar later blijft Tsjernobyl – dat in Oekraïne wordt getranscribeerd als ‘Tsjernobyl’ – te gevaarlijk voor mensen. Maar de dieren in het wild zijn weer ingetrokken.
Wolven zwerven nu door het grote niemandsland Oekraïne en Wit-Rusland, en bruine beren zijn na meer dan een eeuw teruggekeerd. De populatie lynxen, elanden, edelherten en zelfs vrijlopende hondenpakketten is teruggekeerd.
Przewalski’s paarden, inwoner van Mongolië en ooit op de rand van uitsterven stond, werd hier in 1998 als experiment geïntroduceerd.
Bekend als “takhi” in Mongolië (“geest”), verschillen de paarden van gedomesticeerde rassen doordat ze 33 paar chromosomen hebben, vergeleken met 32 bij gedomesticeerde paarden. De moderne naam komt van de Russische ontdekkingsreiziger die ze voor het eerst formeel identificeerde.
“Het feit dat Oekraïne nu een vrij rondreizende bevolking heeft, is een klein wonder”, zegt Denys Vyshnevskyi, de belangrijkste natuuronderzoeker van het gebied.
Nu de menselijke druk verdwenen is, zien delen van de uitsluitingszone er nu uit als Europese landschappen van eeuwen geleden, zei hij, en voegde eraan toe: ‘De natuur herstelt relatief snel en efficiënt.”
De transformatie is overal zichtbaar. Bomen doorboren verlaten gebouwen, wegen gaan over in bos en verweerde borden uit het Sovjettijdperk staan naast kromme houten kruisen op overwoekerde begraafplaatsen.
Verborgen camera’s laten zien hoe de paarden zich op onverwachte manieren aanpassen. Ze zoeken onderdak in afbrokkelende schuren en verlaten huizen en gebruiken deze om te ontsnappen aan barre weersomstandigheden en insecten – en zelfs aan hun beddengoed binnen.
De dieren leven in kleine sociale groepen – meestal een hengst met meerdere merries en hun jongen – samen met aparte groepen jongere mannetjes. Velen stierven na hun introductie, maar anderen pasten zich aan.
Het kost tijd om ze op te sporen. Vyshnevskyi rijdt vaak urenlang alleen en plaatst bewegingsgevoelige cameravallen in gecamoufleerde huizen aan bomen.
Ondanks de aanhoudende straling hebben wetenschappers geen wijdverbreide sterfte geregistreerd, hoewel er wel subtielere effecten zichtbaar zijn. Sommige kikkers hebben een donkerdere huid ontwikkeld, en vogels in gebieden met hogere straling hebben meer kans op staar.
Er zijn echter nieuwe bedreigingen opgedoken.
Die van Rusland Invasie van 2022 bracht vochten door de uitsluitingszone terwijl troepen naar Kiev oprukten en verdedigingswerken in vervuilde grond groeven. Branden die verband hielden met militaire activiteiten raasden door de bossen.
De strenge oorlogswinters hebben ook hun tol geëist. Door schade aan het elektriciteitsnet kwamen de omliggende beheerde gebieden zonder middelen te zitten, en wetenschappers melden een toename van het aantal omgevallen bomen en dode dieren – slachtoffers van zowel extreme omstandigheden als haastig gebouwde vestingwerken.
“De meeste bosbranden worden veroorzaakt door neergestorte drones”, zegt Oleksandr Polischuk, hoofd van een brandbestrijdingseenheid in de zone. “Soms moeten we tientallen kilometers reizen om ze te bereiken.”
Branden kunnen radioactieve deeltjes terug de lucht in sturen.
Tegenwoordig is de zone niet langer zomaar een toevluchtsoord voor wilde dieren. Het is een zwaar bewaakte militaire corridor geworden, gemarkeerd door betonnen barrières, prikkeldraad en mijnenvelden – een landschap van wat sommigen omschrijven als grimmige schoonheid.
Het personeel wisselt in en uit om de blootstelling aan straling te beperken. Tsjernobyl zal waarschijnlijk nog generaties lang verboden terrein blijven: te gevaarlijk voor mensen, maar toch vol leven.
“Voor degenen onder ons die zich bezighouden met natuurbehoud en ecologie is het een behoorlijk wonder”, zei Vyshnevskyi. “Dit land werd ooit intensief gebruikt – landbouw, steden, infrastructuur. Maar de natuur heeft feitelijk een fabrieksreset uitgevoerd.”
–––
Associated Press-schrijvers Dmytro Zhyhinas en Vasilisa Stepanenko hebben bijgedragen aan dit rapport.
