NEW YORK– Het verhaal van Jimmy Cliff, die dood is op 81-jarige leeftijd is deels het verhaal van de reggae zelf.
Zoals zoveel Jamaicaanse tieners uit zijn tijd verhuisde hij begin jaren zestig naar Kingston en sloot zich aan bij een opkomende muzikale beweging die een stem zou helpen geven aan de onafhankelijkheid van het land van Groot-Brittannië. Tien jaar later hielp hij reggae op het internationale podium met zijn hoofdrol in de cultfavoriet ‘The Harder They Come’ en zijn hoofdrol op de klassieke soundtrack van de film. In de jaren die volgden werden zijn liedjes door iedereen gecoverd Bruce Springsteen tot UB40 en bevestigde de kracht van muziek om je te inspireren of gewoon aan het dansen te krijgen.
Hier zijn een paar nummers die de boog van zijn carrière en reggae volgen.
Cliff zong mee met een lichte, bluesachtige groove en leek zowel ontspannen als volledig betrokken, in staat om een kinderliedje als een volkslied te laten klinken: “Roses are red / Violets are blue / Believe me / I love you.” Hij sloot zich ook aan bij een lange populaire traditie, die het beroemdst tot uiting kwam in standaarden uit de jaren zeventig, zoals Die van Billy Joel ‘Just the Way You Are’ en ‘Thunder Road’ van Springsteen, over het prijzen van een heel persoonlijke vorm van schoonheid: ‘Hoewel je misschien niet zo’n fantastische vorm hebt / Om bij de rest van de wereld te passen / Maar je past bij mij en dat is alles wat ik wil weten.’
Zoals “What’s Going On” van Marvin Gaye en andere anti-oorlogsliederen, Cliff’s “Vietnam” is ontleend aan de verschrikkingen van degenen die in het buitenland had gediend. ‘Vietnam’ was een zinderend, mid-tempo nummer – ‘Vi-et-nam, Vi-et-nam’, de naam alleen al is een aanklacht in dit lied tegen de dood van een soldaat die naar huis had geschreven om te zeggen dat hij spoedig zou terugkeren, waarna zijn moeder de volgende dag een telegram ontving waarin zijn dood werd aangekondigd.
Een van Cliffs vele talenten was om het leven eerlijk te bekijken zoals het is en zich voor te stellen hoe het zou kunnen zijn: een paradijs dat werkelijkheid wordt door de melodie, het sentiment en de tekst van ‘Wonderful World, Beautiful People’, een visie die zo onontkoombaar is dat zelfs president Richard Nixon en de Britse premier Harold Wilson hem niet in de weg kunnen staan. “Dit is onze wereld, zie je dat niet? / Iedereen wil leven en vrij zijn.”
Op het podium sprong hij soms letterlijk van vreugde, maar Cliff kon ook de diepste tonen van wanhoop uitschreeuwen. Geïnspireerd door het racisme dat hij in de jaren zestig in Engeland tegenkwam, vertelt het sombere, gospelachtige ‘Many Rivers to Cross’ een verhaal van ontheemding, verlangen, vermoeidheid en woede – maar nooit van een nederlaag. ‘Ik overleef alleen dankzij mijn trots’, vertelt hij ons, een variatie op het oude gezegde dat de hoop als laatste sterft.
De politieke liedjes van Cliff bleven deels standhouden omdat ze zo pakkend waren en omdat ze hoop boden zonder de belofte van gemakkelijk succes. Afgetrapt door een extra blazersriff, heeft “You Can Get It If You Real Want” een lichtere sfeer dan “Vietnam”, maar een even vastberaden geest. “Je moet proberen, proberen en proberen, proberen en proberen”, waarschuwt Cliff. “Vervolging moet je vrezen / winnen of verliezen, je moet jouw deel krijgen.”
Het titelnummer van de film, dat het hoogtepunt van zijn succes zou markeren, ‘The Harder They Come’, heeft een puntig, gespierd ritme, het soort dat je zou kunnen laten marcheren tijdens een massaprotest. Het is een vergeldingspreek voor onderdrukkers – ‘hoe harder ze vallen, allemaal’ – en voor aardse beloningen voor degenen die zijn beroofd: ‘Zo zeker als de zon schijnt / ik krijg nu mijn deel, wat is van mij.’
