De leiders van Frankrijk en Groot-Brittannië hebben vrijdag tientallen landen bijeengebracht – maar niet de Verenigde Staten – om de plannen te bespoedigen heropent de Straat van Hormuz, een belangrijke olieroute verstikt door de VS-Israëliërs oorlog tegen Iran.
De bijeenkomst in Parijs maakt deel uit van pogingen van de geallieerde landen om de impact te verzachten van een conflict dat zij niet zijn begonnen en waar zij zich niet bij hebben aangesloten, maar dat mondiale economie kronkelend. Nadat de oorlog op 28 februari begon, sloot Iran effectief de nauwe zeestraat waar normaal gesproken een vijfde van de olie in de wereld doorheen gaat.
De Verenigde Staten maken geen deel uit van de planning van wat het Strait of Hormuz Maritime Freedom of Navigation Initiative wordt genoemd. In een toespraak op X voorafgaand aan de conferentie van vrijdag zei de Franse president Emmanuel Macron dat de missie om veiligheid te bieden aan de scheepvaart door de zeestraat “strikt defensief” zou zijn, beperkt zou zijn tot niet-oorlogvoerende landen en zou worden ingezet “wanneer de veiligheidsomstandigheden dit toelaten”.
De Britse premier Keir Starmer, die thuis met politieke problemen kampt, werd vrijdagmiddag door Macron ontvangen op de binnenplaats van het presidentiële paleis Elysee.
Macron en Starmer hebben het voortouw genomen bij de internationale inspanningen om de diplomatieke en economische druk op Iran te vergroten, dat Starmer ervan beschuldigde ‘de wereldeconomie te hebben gegijzeld’. De aankondiging van de Amerikaanse president Donald Trump van een vergeldingsblokkade van Iraanse havens heeft het economische gevaar nog groter gemaakt.
“De onvoorwaardelijke en onmiddellijke heropening van de zeestraat is een mondiale verantwoordelijkheid en we moeten actie ondernemen om de mondiale energie en handel weer vrij te laten stromen”, zei Starmer vóór de bijeenkomst.
Militaire planning in uitvoering
Frankrijk en Groot-Brittannië hebben ook militaire planningsbijeenkomsten geleid, in navolging van de ‘coalitie van bereidwilligen’ die bijeen is gekomen om Oekraïne veiligheid te bieden in het geval van een staakt-het-vuren in die oorlog.
De Franse militaire woordvoerder kolonel Guillaume Vernet zei donderdag dat de missie nog steeds “in aanbouw” is.
Het kantoor van Macron zei dat de deelnemers “ieder naar hun mogelijkheden” zullen bijdragen, en benadrukte dat de mogelijkheden om een veilige doorgang door de zeestraat te garanderen zullen afhangen van de veiligheidssituatie na een duurzaam staakt-het-vuren.
“Waar het om gaat is dat scheepsexploitanten alle middelen tot hun beschikking hebben om er zeker van te zijn dat hun schepen niet worden geraakt als ze door de zeestraat varen. Hiervoor zijn mogelijk inlichtingen, mijnopruimingscapaciteiten, militaire escortes, communicatieprocedures met kuststaten, enz. nodig”, zei een functionaris, die sprak op voorwaarde van anonimiteit, in overeenstemming met de gebruikelijke praktijk van het Franse voorzitterschap.
Sidharth Kaushal, een zeemachtonderzoeker bij de denktank van het Royal United Services Institute, zei dat het opruimen van mijnen en het opzetten van een waarschuwingssysteem voor maritieme dreigingen waarschijnlijker rollen voor de coalitie waren dan oorlogsschepen die commerciële tankers door de zeestraat begeleiden.
“Voor dat soort dingen heb je een groot aantal schepen nodig, en die heeft niemand”, zei hij.
Iran-expert Ellie Geranmayeh, adjunct-directeur van het Midden-Oosten en Noord-Afrika-programma bij de denktank European Council on Foreign Relations, zei dat ontmijning een gebied is waar Europese landen en hun partners een rol kunnen spelen.
‘Ze zouden een betere partij zijn om dit te doen dan de Verenigde Staten, want als je het Amerikaanse leger dit eenmaal laat doen en aan de Iraanse kust blijft hangen, ontstaat er een potentiële arena voor Iran en de VS om misrekeningen te hebben en weer in een soort militaire spanning terecht te komen’, zei ze.
Tientallen landen betrokken bij de onderhandelingen
Groot-Brittannië heeft gesproken over het gebruik van mijnenjacht-drones, ingezet vanaf het schip RFA Lyme Bay, voor een Hormuz-missie.
De oorlog heeft de verslechterde toestand van de Royal Navy benadrukt, die slechts één groot oorlogsschip, de torpedobootjager HMS Dragon, in het oostelijke Middellandse Zeegebied heeft ingezet. Frankrijk, dat over het machtigste leger van de EU beschikt, heeft zijn nucleair aangedreven vliegdekschip naar de regio gestuurd, samen met een helikopterdekschip en verschillende fregatten.
Ruim veertig landen hebben de afgelopen weken deelgenomen aan diplomatieke of militaire bijeenkomsten onder leiding van Frankrijk en Groot-Brittannië, hoewel minder landen waarschijnlijk militaire middelen zullen inzetten.
Het kantoor van Macron zei dat ongeveer 30 landen zullen deelnemen aan de gesprekken van vrijdag, waaronder enkele uit het Midden-Oosten en Azië. De lijst is niet gepubliceerd. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz en de Italiaanse premier Giorgia Meloni zullen naar verwachting persoonlijk aanwezig zijn, terwijl anderen via video aanwezig zullen zijn.
De operatie is deels een reactie op Trump, die bondgenoten heeft uitgescholden omdat ze niet aan de oorlog deelnamen en zei dat het heropenen van de zeestraat niet de taak van Amerika is. De president heeft zijn bondgenoten ‘lafaards’ genoemd, zei dat de NAVO ‘er niet was toen we ze nodig hadden’ en zei tegen Groot-Brittannië: ‘Jullie hebben niet eens een marine.’
“Ik kan me voorstellen dat er bij veel Europese staten, en mogelijk ook bij Canada, een wens zal zijn om het vermogen te demonstreren om veiligheid te bieden op een manier die losstaat van, zo niet volledig losstaat van, de Verenigde Staten en die ook blijk geeft van het vermogen tot onafhankelijke actie”, aldus Kaushal.
“Hoeveel staten hiervoor daadwerkelijk reservecapaciteit te bieden hebben, is een vrij open vraag.”
—Sylvie Corbet en Jill Lawless, Associated Press
